sugob ni longino

Ugopi naton an Automation

2009-09-18T09:57:00.002+08:00

Tungod han mga nagkasunod-sunod nga mga problema nga dara han mga brownout sugad han nahinabo ha NAIA damo na daman an naghuhunahuna nga mahihimo la nga okasyon an masunod nga pinili-ay nga mahimugso an kan Secretary Norberto Gonzales igin-iinundong nga transition government. Pananglit diri matuhay an pinili-ay tungod hin mga brownout, mahihimo talaga nga an iya iginsusuhestiyon nga pamaagi an himumugso kay waray man naton mapipili nga bag-o nga Pangulo.

Kundi puede ini malikayan kun magkakaurosa la kita ngatanan. An importante kun pananglit magkaproblema an kuryente in magkamay-ada naton mga andam nga puede makabulig basi mahinayon la iton pinili-ay. Mahihimo siguro nga mag-andam kita hin mga kadugangan nga mga bateriya o nga generator basi la mapudngan an ano man nga maraut nga mga plano hin pipira nga mga tawo o mga hugpo.

Pero kun ako iton aada hiton poder, diri mandaw ak maghihimo hiton diri maupay nga buhat kay permanente la nga iton pagdududahan kun hin-o man iton aada hiton posisyon kay hin-o pa man an makakatagamtam han benepisyo hini nga posisbilidad? Para ha akon, maghihimo lugod ako hin pamaagi nga matuhay iton automation kay bangin lugod iton akon pangontra an magbuhat hin diri asya ngan hi ako pa iton mahingadnan. An katawhan daman kinahanglan nga manginlabot ngan magpaabot hin bulig ha bisan ano nga pamaagi kay basi diri makawang an mga suporta nga aton iginhahatag ngan ighahatag ngadto han aton tagsa nga mga kandidato.

Sanglit ngatanan la kita angay umugop hini nga bag-o sistema. Para ini ngatanan ha aton ngan han aton mga anak ngan masunod pa nga mga henerasyon. Kun diri naton ini tatagan hin igo nga suporta ngan pag-igol, ngatanan daman kita hingangadto hin kawarayan!

Di pa kuno Hinog hi Noynoy

2009-09-10T09:39:00.002+08:00

Damo an nasiring nga diri pa kuno hinog hi Sen Noynoy para kumandidato pagkaPangulo.

Kundi para ha akon diri ini usa nga kaluyahan. Usa lugod ini nga kusog nga puede niya magamit basi mapun-an han iba pinaagi han magkusog nga mga hugpo han katawhan tikang hin magkadiro-dilain nga mga sektor.

Ha akon pagkita an kakulang han kapasidad ni Sen Noynoy in magigin okasyon basi matagan niya hin oportunidad nga makapagparticipar an magkadirodilain nga mga sektor dida han iya pamunoan.

Ha pagtikang, mahihimo nga iya imbitaron an ngatanan nga mga sektor nga magpadara hin mga representante dida hin usa nga katitirok diin magtutuha hira hin gin-urosa nga plataporma de gobierno nga magigin basaranan hiton iya pagpadalagan han nasud pananglit magdaug hiya ngan makalingkod ha poder.

Makuri pero usa ini nga higayon basi iya maipakita nga andam hiya talaga nga matagan hin poder an katawhan - basi magkamay-ada hin tinuod nga people empowerment!

Damo an mga oportunidad nga matitikangan pinaagi hini nga pagkarawat ni Sen Noynoy han ayat nga dumalagan ngada han posisyon ha pagkaPangulo. Ngan hinaut unta nga diri hiya magsayop han mga pitad nga angay niya himoon basi masiguro nga an katawhan gud man an magigin madinaugon hini nga masunod nga pinili-ay!

Kamatayon ha Basurahan

2009-09-03T11:39:00.003+08:00

Han nakalabay nga Agosto 26, 2009, usa nga batan-on nga lalakihay - na-edad hin 16 - an naligis han dump truck han lokal nga pamunoan tungod kay nagmakalasakay ini han dump truck basi mahiuna pagkuha hin mahigagamitan pa nga mga basura basi mahibaligya. Nahulog ini hiya ngan tungod nga waray sabot an driver han dump truck nga may-ada tawo didto han luyo, naligis ini nga batan-on han pag-atras han sarakyan.

Yana magbabayad an lokal nga pamunoan hin P 30,000.00 para han kinabuhi hadto nga batan-on.

Kamakasurubo nga nahinabo ini nga butang.

Kakarag hin batan-on nga angay unta nga nakadto ha eskoylahan kundi tungod han kakurian han kinabuhi in nabulig han iya kag-anak nga magpakabuhi bisan didto han basurahan.

Damo an mga paki-ana nga angay mabaton. Damo an mga puede mabasol kun kay-ano nga sugad an nahinabo.

Kundi an sigurado ako, kun igin-iimplementar la hin tinuod iton mga balaud waray unta sugad hini nga mga nanhihinabo. Bisan unta kun diri naikababali iton mga nahidadabihan, basta sugo han balaud ngan diri man makakahibang ha ira an implementasyon, diri na unta angay pag-alngan.

San-o dawla kita hibabaro pagsunod han mga balaud? Kinahanglan pa ba nga may-ada mamatay basi la kita mag-implementar han mga balaud?

Salamat, Senador Mar

2009-09-02T16:19:00.002+08:00

Tinagusya manggud ak hin maupay kan Senador Mar Roxas tungod han iya desisyon nga magpabaya kan Senador Noynoy Aquino nga magin kandidato han Partido Liberal para han posisyon pagkaPangulo.

Usa nga dako nga sakripisyo ngan pagkarawat han kamatuoran nga iton pagmalaka-kakandidato in nahisusubay diri han kalugaringon nga karuyagon kundi han tingog han katawhan. Yana nga naghihinayhinay nga nagkakaurosa an katawhan ha pagpaluyo kan Senador Noynoy maupay nga nagdesisyon hi Senador Mar nga diri na la anay magpadayon han iya desisyon nga magkandidato han pareho nga posisyon.

Ngan maupay daman an ginbuhat ni Senador Noynoy nga waray na la anay hiya maghimo hin bisan ano nga proklamasyon komo respeto han kampo ni Senador Mar.

An angay na la naton pamulaton yana in kun ano naman an bubuhaton han sugad kanda Presidente Estrada, Senador Villar, Senador Chiz, Senador Loren, Senador Gordon, ug han iba pa nga naghihingyap kumandidato hiton 2010 ha posisyon han Pangulo.

Mamaupay na la siguro kun pagsusubaron nira an ehemplo ni Senador Mar ngan masuporta na la hira han kandidatura ni Senador Noynoy basi magkamay-ada maupay nga eleksyon hiton 2010 kay kun magduduha la an kandidato - usa nga administrasyon ngan usa nga oposisyon - masisiguro na naton nga an masunod nga pangulo in ibobotos gud man han mayorya han mga Pilipino!

Salamat, Senador Mar, han imo dako nga sakripisyo. Iginpakita la nimo nga usa ka nga tinuod nga Pilipino ngan pulitiko. Damo pa unta an magsubad ha imo!

Noynoy para Pangulo

2009-08-22T14:30:00.000+08:00

Nauutro na daman ba iton kasaysayan?

Han 1985 nagdeklara hi Presidente Marcos nga magkamay-ada usa nga snap elections kay basi sabuton kun seryoso ba an katawhan han ira pinangangaro nga mabalyuan ngan mawara na hiya ha poder. Hadto nga tuig, hi Doy Laurel gud la an pulitiko nga ginkikitaan nga puede gud man umato han diktador. Kundi ha butnga han iya kredibilidad komo usa nga pulitiko, an mga lideres han oposisyon in nagdesisyon nga diri an iya pagin usa nga oposisyonista nga pulitiko an ginkikinahanglan han nasud kundi usa nga tawo nga makakapag-urosa han katawhan ngan magigin simbolo han nagdidilaab nga hingyap nga mabalyuan na diri la an pamunoan kundi an sistema han pulitika. Dinhi ginawas an ngaran han biyuda ni Ninoy Aquino, hi Tita Cory.

Bisan kun masuol ha dughan, ginkarawat ni Doy an ayat nga magin usa na la nga Bise Presidente. Makuri para hin usa nga pulitiko nga may kapasidad an magpaubos labi na ngadto hin usa nga tawo nga an maihahambog gud la amo an pagin usa nga biyuda hin kinikilala ngan hinihigugma nga tawo nga ginpatay basi diri na makatikang hin gi-os o kiwa pagpalugsong han nakapot han renda han pamunoan. Kundi para han kaupayan han nasud ngan han katawhan, pinabaya hi Doy ngan kinarawat na magin ikaduha na la ha listahan.

Yana nga iton oposisyon in nagbuburublag na daman ngan haros sayod na nga iton masunod nga presidente han nasud in diri na daman makakakuha han botos han kadam-an han mga Pilipino (kay bisan pa ngani hi Presidente Erap nga ura-ura ka popular in waray makahimo pakakuha han mayorya nga botos han katawhan hadton 1998) nagawas in usa nga suhestiyon nga bangin mandaw magin usa nga suklanan han tinuod nga gugma hin mga pulitiko han ira nasud.

Hi Senador Noynoy Aquino in igindidinuso hin pipira nga mga tawo ngan mga grupo basi dumalagan ha pagka-Presidente. Kun iya ini kakarawaton, magkikinahanglan ini han pagkarawat ni Senador Mar Roxas han posisyon han pagka-Bise Presidente na la ha butnga han mga preparasyon nga iya ginbuhat ngadto han iya kandidatura ha pagka-Presidente. Mahihimo ba ni Senador Roxas nga magbuhat hin sugad han kan Bise-Presidente Doy Laurel ginbuhat? Andam ba hiya igsurender an iya kalugaringon nga hingyap nga magin Presidente yana nga 2010 (ngan maghulat nala hiton 2016 ngahaw) para la makadalagan hi Senador Aquino hin pagin Pangulo?

Sugad han nawara Tita Cory, hi Senador Aquino in waray paghuhunahuna nga magin usa nga kandidato – labi na Presidente – han nasud. Bisan kun nagsiring na hiya nga puede hiya dumalagan hin posisyon ha igbaw, waray pa hiya maghimo hin pitad nga makakasiring kita nga intresado gud man hiya nga magin kandidato han Liberal Party – kay sarabot naman nga hi Senador Roxas an pagdadad-on han partido pira ka tuig na an nakalabay. Kundi an pagkamatay han anay presidente Cory in sugad hin nagbuhi na liwat han espiritu han EDSA 1986 ngan an kalayo han pakikigbisog nga natikangan han kamatay han Senador Ninoy Aquino han 1983 in nagdilaab na utro ngan nagtikang hin usa nga gi-os basi maipadayon an gintikangan han mag-asawa nga Ninoy ug Cory. Ngan kun hinanabo ini nga an mga tawo na gud man an magdesisyon nga hi Senador Aquino in dumalagan pagka-Presidente, diri la pa daman hi Senador Roxas an kinahanglan umatras. An ngatanan nga may landing pagkandidato ha posisyon ha pagka-Presidente in angay la humatag hin higayon basi diri magkabinahin an oposisyon.

Pipira na ka bulan an nahitutura basi sabuton kun ano gud man an aada ha kasingkasing han mga pulitiko naton – an katawhan o an kalugaringon nga ambisyon.

Mahitungod hin mga Pangaon

2009-08-16T11:55:00.000+08:00

Yana nga mga panahon in medyo nag-aabot-abot an mga okasyon hin libre nga pangaraon tungod hin magsusrunod nga mga patronan. Haros kaliliwas hiton usa nga bungto o barangay, bisperas naman han usa. Sanglit kun baga buhi manggud an mga manmaratron yana nga mga takna.

An patron usa nga okasyon basi makag-paangbit han mga grasya nga nakarawat han nakalabay nga tuig an usa nga pamilya ngadto han iba. Kun nasusunod la iton igintutdo han Ginoo, labi na nga angay matagan hin okasyon an aton mga kablas nga kabugtoan nga manhiagom han aton mga andam kay hira man iton haros talagsaon la magpakakaon han medyo mag-uroupay nga mga pagkaon kay haros ha bug-os nga usa ka tuig han ira kinabuhi talagsaon manla ngani an iba makakakumpleto han tulo ka-pangaon ha usa ka adlaw samtang an iba ha aton nagpapaka-isnak pa ngani antes mangaturog ha gab-i. Sanglit aton gud gintatagusya hin maupay an aton mga kasangkayan ngan mga kakilala nga naghahatag han aton mga kablas nga kabugtoan hin higayon nga makatil-aw han kamaupay han Ginoo pinaagi han mga pagkaon nga igin-aandam naton ha aton mga lamesa ha panahon han patron.

Hinaut la unta nga diri daman abusaran han iba an kamahinatagon han aton mga nag-aandam. May-ada kasi naton igkasi mga kablas nga iton katuyoanan amo an pagtirok hin pagkaon ha kada balay nga ira masusudlan basi balunon ngadto han ira mga kabarangay. Diri gad ngani maraut an sugad nga sistema kay mamadamo gihapon an nahiaagom han mga grasya nga iginhuhura han Diyos ngadto hin pira nga katawhan. Pero siring pa hin usa namon nga sangkay diri unta pagkaragan an pagkaon kay an iba an sura la an gindadara ngan an luto in iginbibilin. Karag man, mahal pa gud iton bugas yana. Iton iba pa gud espesyal nga bugas iton gintutuon kun panahon hin patron.

Ini nga mga panhinabo in nagsusumat la ha aton hin dako ngan importante nga kamatuoran – damo an mga nagugutom nga aton mga kabugtoan. Sanglit ginhihimo nira nga okasyon an patron nga mahiagom. Pareho ini hiton eleksyon, bisna kun diri nira karuyag an usa nga kandidato kay asya manla iton okasyon nga puede hira makatagamtam hira hin iya “bulig” pinaagi hin hukip, makarawat nala kay bangin diri na mautro an panhatag hin “benepisyo”.

Kultura manggud ada hiton mga Pinoy iton paniningabot. Basta may-ada okasyon nga makatagamtam hin kaupayan kuno bisan diri kaangayan, sige na la. Bisan diri maupay pagkit-on kay okasyon naman, naghuhuho han usa ka plato nga pagkaon ngada han sudlanan bisan nagkikinulaw an nag-andam. It iba naikababalik pa gad ngani, kairo naman han ginpapatronan kay danay diri na naikahuhustoan an ira galam para han mga ginhuhunahunaan nga kadamo hin mga bisita.

Sabagay, bisan ngani an aton pira nga mga lideres in sugad hin siningabot daman han okasyon magpakakaon hin halos umabot hin dos milyones an kantidad ha duha la ngani nga pangaonan ha Estados Unidos: ha Washington DC ngan ha New York. Bangin manla kuno diri na “maulit muli” sanglit waray na ada pag-gisarusagdon, waray na ada pinaka-tigurang. Hin ka-tsismoso na manggad la han mga mantalaan ha US sanglit nahibaruan pa han mga Pinoy ha bug-os nga kalibutan han nahinabo nga “patron” diin haros an tagsa nga nakadto in nakakaon hin haros nakantidad hin P 27,000.00 gad la kada usa!

Maupay nga patron ha ngatanan!

An Tinuod nga Balos

2009-08-06T16:17:00.002+08:00

Aton na iginlubong an anay Presidente Corazon Cojuangco Aquino.

Tikang han iya kamatay ngada han paglubngan ha iya damo an katawhan nga nasubo ngan nahingarag tungod han iya kamatayon. Damo daman an nagpasalamat tungod han iya nagin kontribusyon han nasud bahin han pulitika labi na an pagpabalik han demokrasya.

Kundi diri la unta magtapos han mga kasubo ngan mga pagpasalamat an aton igbalos han aton gintatahod nga iroy han demokrasya dinhi han aton nasud. Kun matatapos la dida hini nga mga butang an aton pagbalos, makakawang la an mga kontribusyon han nawara nga Presidente.

An kaangayan nga balos nga aton maihahalad kun kinasingkasing gud man an aton pagtahod ngan pagpasalamat ha iya amo an paghalad han aton mga kinabuhi ha pagsiguro nga ini nga demokrasya nga iya gindag-an para ha aton hadton 1986 ha EDSA in diri mawara. Ipakita naton nga tinuod an aton pagtahod ngan pagpasalamat pinaagi han aton pagtindog han kamatuoran, han katuhayan ngan han paghatag hin ungod-ungod nga gahum (people empowerment) ngada han katawhan.

Diri gad ngani naton masisiring nga perpekto kaupay an pamunoan han nawara Presidente. Siguro ha butnga han mga pasasalamat may-ada gihapon mga tawo nga may igyayakan nga diri maupay labi na adton mga waray pakatagamtam han tinuod nga reporma ha tuna. Kundi may-ada mga butang nga angay manggud naton igdako tungod ha iya.

Yana kita naman an gin-aayat nga ipadayon an pakigbisog para han kamatuoran ngan han demokrasya. Ha maabot nga Mayo 10, 2010, tatagan na daman kita hin okasyon nga makapamili han mamumuno ha aton ha magkadiro-dilain nga balitang han pan-gobyernohan. Labot la ha pagbotos, maupay manggud kun may mga tawo nga andam magsakripisyo para han nasud in makandidato bisan kun waray salapi nga ipanmamalit hin botos, waray armas nga igtatarhog han mga botante ngan waray mga batosan nga magpupwersa pagbotos han diri naton kinakaruyag.

Asya na ini an takna nga maipakikita naton an tinuod nga pagbalos kun an mga katawhan nga may simple nga mga kinabuhi, simple nga mga ungara ngan simple nga mga pamaagi in madalagan ngan magpapadayon han LABAN nga tinikangan han mag-asawa nga Ninoy ug Cory Aquino!

An Cristiano nga Punoan - Hadi, Manaragna ug Padi III

2009-07-30T16:49:00.000+08:00

An usa nga Cristiano nga punoan in usa nga padi.

Diri karuyag sidngon nga hiya in ordinado. An pagin usa nga padi hini nga aton gin-iiristoryahan amo an pagin usa nga punoan nga nangunguna ha pag-ampo ngan han pagkamay-ada kinabuhi nga mainampoon.

Ipinakita han nawara Presidente Corazon Aquino an importansiya han pag-ampo dida han iya panahon pinaagi han pag-aampo antes maghimo hin mga desisyon. Kadam-an hiton mga punoan labi na kun kalalaken-an in haros diri nag-aampo tungod kay ha pagkita han iba, an pagin mainampoon in usa nga buruhaton hin tawo nga maluya o hin tawo nga waray kapas makasolbar han mga problema han iya katawhan. Iton iba niyan la pag-aampo kun naabot iton mga kalamidad ngan mga disgrasya ngan kun diri na pa gud nira atap mabaton.

Kundi an tinuod nga punoan in manaimpoon. Bisan kun aton na ini gin-iristoryahan han nakalabay nga mga semana, karuyag ko la gihapon igsumat nga importante an pag-ampo kun usa ka nga lider. Siring pa hin usa nga kilalado nga tawo, kun mamadako an imo poder, mas mamadako an imo panginahanglan mag-ampo. Siring pa hin usa pa, mas angay ngani mag-ampo iton magkusog kay basi ira magamit iton ira kusog ngan poder para han kaupayan han iba.

Siguro asya iton nga damo an mga nahuhugay nga magkurap ha gobyerno tungod kay diri naman hira nag-aampo ngan diri na hira nagsusunod hin kinabuhi nga mainampoon.

An Cristiano nga Punoan - Hadi, Manaragna ug Padi II

2009-07-20T16:39:00.000+08:00

An usa nga Cristiano nga punoan in usa nga manaragna.

Diri hiya nagpipinantigo la sugad han ginhuhunahunaan han iba kun gin-iiristoryahan iton pulong nga pagkamanaragna. An pagin usa nga manaragna nagkakahulogan han pagin usa nga saksi o witness. An Cristiano nga saksi in may-ada kinabuhi nga nasubay han Maupay nga Sumat nga nagpapahamtang han kinabuhi han aton Ginoo JesuCristo.

Dako kaupay an balor han pagin usa nga manaragna. Pinaagi han pagsasaksi, an usa nga punoan in nagigin ungod nga ehemplo han katawhan. Diri la kita masiring nga an iya pagsasaksihan an mahitungod han Maupay nga Sumat nga aton mababasa ha Bibliya. An usa nga importante gihapon nga angay igkinabuhi han usa na Cristiano nga punoan amo an pagpasunod ngan pagsunod han mga balaud ngan mga proceso han gobyerno, diri an pagmalakagagamit han poder basi mahiuna han mga transaksiyon, matagan hin espesyal nga atensyon kun panahon hin kalamidad, o pagluyo han balaud kun makakaulang ini han mga personal nga mga katuyoanan.

An Cristiano nga punoan in usa nga manaragna kun hiya in nagkikinabuhi subay han iya mga igintututdo, han iya mga iginsasangyaw, han mga pulong nga nagawas han iya im-im. Ha usa ka pulong nga danay diri na tinatagan hin importansiya yana, an Cristiano nga punoan in may-ada integridad. Ngan tungod han iya integridad, an iya kinabuhi in puno hin diri nagbibirobiringkil nga mga binuhatan. Kun ano iton iya tinutuohan iya tinidindugan, an iya mga tinitindugan iya ginbubuhat.

Kun an usa nga punoan mawawaray integridad, pakyas na an iya pamunoan ngan diri na hiya matatapuran han iya katawhan.

Masunod: An Cristiano nga Punoan komo Padi.

An Cristiano nga Punoan - Hadi, Manaragna ug Padi

2009-07-10T16:29:00.000+08:00

An tinuod nga Cristiano nga punoan nagsusunod han ehemplo han Ginoo JesuCristo komo usa nga hadi, manaragna ug padi.

Komo usa nga hadi, an Cristiano nga pulitiko diri la nagmamando. Hiya mismo in naghahatag han kaangayan nga serbisyo sugad nga hiya in namusa han mga tiil han hiya mga tinun-an hadton gab-i nga iya gintukod an baraan nga sacramento han eukaristiya. Ura-ura hin kadako an simbolismo hadto nga takna kay ha panahon nga Iya iginpapakita an Iya paghigugma han katawhan pinaagi han pag-ula han iya kalugaringon, iya iginpakita kun ano an karuyag sidngon han paghigugma: an pagserbisyo han igkasi tawo ngan an paghalad han kinabuhi para han mga kasangkayan.

Ha yana nga panahon, ura-ura hin kamakuri na para hin usa nga punoan an magpakita han iya pagin tinuod nga pagkahadi - an pagserbisyo han nagkikinahanglan. Masiring siguro an iba nga diri na kinahanglan manmusa han mga tiil han iya nasasakupan an iya nga mayor, gobernador o presidente para la maipakita nga hiya in nagseserbisyo. Kundi kun may-ada mga tawo nga nagkikinahanglan nga panmusaan han ira mga siki, kay-ano nga diri niya bubuhaton?

Ngan kun simbolismo la ini nga ginbuhat han Ginoo, kay ano man nga an iba nga mga napakahadi in haros diri lumusad ha poder kun naabot na an takna nga mahuhuman na iya turno ngan karuyag pa niya nga maipadayon an iya pamunoan pinaagi hin magkadiro-dilain nga mga pamaagi sugad han pagpakandidato hin kapamilya o an pag-ungara nga maipadayon pa an iya turno?

An tinuod nga hadi diri nahadlok han iya katawhan. Lugod, naduok hiya han iya katawhan ngan namamati han ira mga tingog. An ehemplo han maupay nga magmarangno an pinakamaupay nga susbaranan han usa nga hadi han katawhan. Hiya in andam mamatay para han iya panon, kay pinaagi hini nakikita han iya panon an iya paghigugma ngan panginano ngan piho ako maabot an panahon hira mismo in maghahalad han ira mga kinabuhi para han hadi nga andam magsakripisyo para ha ira.

Masunod: An Cristiano nga Pulitiko komo Manaragna.

Mahitungod han “Ayat han Mainuswagon nga Pagkaurosa”

2009-06-14T16:15:00.000+08:00

Han nakalabay nga Huwebes, napagkaurosaan na an tema para han piyesta han Borongan. Tikang han ginpipilian nga “An Ayat han Pagkaurosa ngan Kauswagan” ug “An Ayat han Pagkaurosa para han Kauswagan” nahimo na ini nga “An Ayat han Mainuswagon nga Pagkaurosa.” Medyo haruhalaba an diriskusyon nga nahinabo ngan ibos na ngani magkamay-ada na hin giiibahi nga tema.

Gintukib gud anay hin maupay kun ano ba an karuyag sidngon han pulong nga PAGKUROSA ngan ginawas an magkadirodilain nga mga pag-intindi sugad han pagkaurosa nga nahingangadto hin maupay nga resulta ngan han kamatuoran nga may-ada pagkaurosa nga an katuyoanan in tipakadto hin karat-an. Pero kay unob naman unta nga an tema in nagtutuyo hin kauswagan, di na gad problema kun ano an kahulugan han PAGKAUROSA nga aada han tema. Kundi karuyag man han iba nga magkamay-ada pa pulong nga maghahatag hin mamaklaro nga pag-intindi han pagkaurosa, buid iginsuhestiyon ni Mano Jaime Plaza an tema nga “An Ayat han Mainuswagon nga Pagkaurosa” – diin an pulong nga kauswagan nga usa unta nga katuyoanan dida han siyahan nga duha nga mga suhestiyon in yana nagin usa nga pulong nga naglaladawan kun ano nga klase hin pagkaurosa an gintutuyo han mga miyembros han Executive Committee.

Kun an pamaagi nga ginbuhat han pagmalahimo la ngani hin usa nga tema para han piyesta nga pira la kaadlaw nga pagsasalin-urogan in hihimoon daman nga pamaagi dida han pagpili han masunod nga mga punoan han aton pamunoan tikang ha lokal ngadto ha igbaw, siguro magmamamaupay na iton aton nasud. Kun an pulong nga PAGKAUROSA in usa la nga kandidato nga ginhihirisgutan hin mga botante, piho manggud nga pinanhulasan na adto hiya tungod han mga ideya nga gin-iristoryahan hadto nga Huwebes nga adlaw.

Pamati ko, kun magbabag-o kita hiton aton Batakan Balaud maupay unta nga ig-upod han mga babalyoon nga mga probisyon an mahitungod han mga kinahanglanon para han mga tikandidato ngan usa na hini an mahitungod han pag-atendir hin usa nga hirisgot o irirstorya diin hiya in mahingangada hin hilarum nga pagtukib hin mga representante hin magkadiro-dilain nga sektor basi makita gud an iya kaangayan ngan kaandam hin pagkandidato. Siyempre an magdedesisyon la gihap hini an ngatanan nga mga botante pero pinaagi hini nga okasyon mabubuligan an mga botante hin pagkilala hin maupay han mga kandidato. (Ngan siyempre dapat aada unta hiton Batakan Balaud nga kun diri mag-atendir an tikandidato hini nga hirisgot, di hiya puede magkandidato.)

Hiton sunod nga semana in igpapadayon na daman naton an irirstorya mahitungod han Cristiano ng punoan labi na kay natikaharani na iton Nobyembre nga amo siguro iton panahon nga mahibabaruan na naton kun hira hin-o gud an mga mangangandidato ha mga posisyon nga aton pagbobotosan hiton Mayo 10, 2010.

Ayat han Pagkaurosa ug Kauswagan

2009-06-07T16:03:00.001+08:00

Karuyag ko anay utdon an aton iristorya mahitungod han pagin usa nga Cristiano nga punoan tungod han katapusan na daw kuno nga desisyon han Korte Suprema mahitungod han pagbalik han pagin mga bungto han Borongan ug Catbalogan ha Isla han Samar ngan han Baybay ha Isla han Leyte, ngan hin napulo kagtulo pa nga mga “ciudad”.

Subay han Resolusyon nga iginpagawas han Korte nga ginsurat ni Associate Justice Antonio Carpio usa ka adlaw antes hira magkamay-ada sesyon diin ig-uupod unta an pagborotos ngahaw mahitungod han estado han napulo kag unom nga mga “ciudad”, tungod kay han Abril 28, 2009 in nadesisyunan naman nira pinaagi hin 7-5 nga borotos nga igdiwara an ikaduha nga Motion for Reconsideration han 16 nga ciudad, nga gin-uyonan naman hin usa nga borotos nga may-ada 6-6 nga resulta, karuyag sidngon an desisyon han Abril 28 in nagsasarado na han kaso, karuyag sidngon nga waray na mahihimo an kampo han 16 kundi an karawton an desisyon nga iginbabalik hira ngadto han pagin mga municipio.

Makabibido gad kay dako unta nga okasyon hin kauswagan an pagkamay-ada kadugangan nga IRA han 16 nga mga ciudad. Tungod hin mamadako nga IRA haros di na kinahanglan mangaro han mga ciudad hin suporta tikang han mga Congressman, Senador ug gobierno nacional para han mga programa, proyekto ngan mga buruhaton han lokal nga pan-gobyernohan. Kumbaga sugad hin automatic na nga nagkamay-ada bulig tikang ha igbaw nga diri na kinahanglan pagpaglan pa hin resolusyon ngan mga pagbinalik-balik ha mga buhatan hini nga mga opisyales ha igbaw.

Kundi kun asya man an desisyon, waray naman ada iisulan pa nga Korte nga mamahitaas, waray mahihimo kundi karawton an desisyon ngan buhaton an mga paagi nga makakabulig basi diri maura-ura an problema nga durot han pagbalik ha pagka-municipio labi na an pagtaga-salapi. Siempre, tungod hit kakulang hit salapi, masunod daman an kakulang na hin mga serbisyo kay waray naman mga pondo nga magagamit para han magkadiro-dilain nga mga programa, proyekto ngan mga buruhaton nga karuyag ngan kinahanglan ig-implementar tungod han ikauupay han molupyo han ciudad.

Nahinumdom la ak han ginkasarabutan nga tema para hiton yana nga piyesta han Borongan bisan kun pagboborotosan pa daman ini hin usa pa yana nga Junio 18 kun asya na gud man an tema nga pasisikaran han mga buruhaton hiton yana nga piyesta. An tema nasiring, “Ayat han Pagkurosa ngan Kauswagan”. Hini nga sitwasyon, usa gud nga ayat para han mga Boronganon an pagbalik ha pagka-municipio. Adton mga diri nauyon han administrasyon in puede siguro malipay kay huhunahunaon nira nga maraut nga punto ini para han aada ha posisyon yana. Pero kun pag-iino-inuon hin maupay, diri la an mga opisyal, diri la an mga empleyado, ngan diri la an mga pamilya hini nira an apektado hini nga panhinabo.

An ngatanan nga molupyo in nahidadabihan han sitwasyon ngan an ngatanan in kaangayan la nga magbuhat han iya mahihimo basi mabaton an problema nga durot hini. Damo an aton mahihimo ngan unta likyan na an pamulitika ngan kamakikalugaringon hini nga panahon diin ginkikinahanglan an pagkaurosa basi maipadayon an kauswagan han Borongan ha butnga hini nga ayat hin pagbalik ha pagka-municipio.

Kun mabaton kita nga nagkakaurosa hini nga ayat han pagbalik ha pagka-ciudad, piho ako nga diri hirayo an katumanan han padayon nga kauswagan. Kay waray ano man nga imposible kun nagkakaurosa, nagbuburublig ngan nag-uurugop.

Ngan kun may pagsarig han kamakagarahum han Amay ngan han kamainampoon han aton minahal nga Patrona!

Panahon para han Katawhan

2009-05-31T16:09:00.001+08:00

May-ada mga katungdanan ngan responsibilidad ha kinabuhi nga nagkikinahanglan han paghatag hin serbisyo nga diri puede mahisakob hin regular nga takna hin paghatag hin serbisyo sugad han mga natrabaho hin opisina nga naabre han alas-otso han aga ngada han alas-dose han udto ngan natikang na daman han ala-una han kulop ngada han alas-singko usa na hini an pagin punoan.

An pagin usa nga punoan usa nga responsibilidad nga gintutuman ha sakob hin 24 oras ngan pito ka adlaw ha usa nga semana. 24/7 siring pa man han kinabag-o yana nga sistema paghatag hin duon mahitungod han importansiya han serbisyo nga wara hunong. Kun an mga pribado nga mga pasilidad in andam maghatag hin serbisyo 24/7, asay pa man an usa nga punoan nga natigdong komo kag-anak han komunidad!

Bisan kun may-ada gihapon katungod hin usa nga punoan nga magkamay-ada pribado nga kinabuhi, kinahanglan magin andam niya hin mga panahon nga an kiya katawhan in magkikinahanglan han iya serbisyo bisan kun katutnga na han gab-i. Labi na hin sitwasyon nga kulang an mga pasilidad, dako kaupay an responsibilidad hin usa nga lider nga buligan in sa nga miembro han komunidad nga magkikinahanglan labi na kun dis-oras hin gab-i ngan waray kalugaringon nga kapas in usa nga tawo nga mabaton an iya panginahanglan. Sugad nga in usa nga kag-anak in kinahanglan bumuhat ha katutnga hin gab-i kun an iya guti-ay nga anak in magkinahanglan hin gatas, asya man an kinahanglan buhaton hin usa nga punoan kun in usa niya nga tawo in mangaro hin bulig tungod hin importante o delikado nga sitwasyon. Waray sapayan kun may-ada tuhay ngan mag-upay nga mga pasilidad an lugar nga makakabaton hin mga panginahanglan han katawhan sugad hin mga ospital ngan iba pa.

Labi na kaimportante an paghatag hin okasyon han katawhan kun diri dis-oras han kabag-ihon. Diri gad ngani kinahanglan nga an punoan mismo an umatubang o magbaton han panginahanglan han iya katawhan ha ngatanan nga takna. Kinahanglan la nga magin maupay ngan episyente an pagdalagan han sistema han iya pamunoan basi diri kun diri ginkikinahanglan an iya personal nga presensiya, mababaton la gihapon an panginahanglan han katawhan. Hi Moises in nag-agi hini nga problema. Komo usa nga lider, hiya an nakarawat han mga arungot, pangaro, reklamo ngan iba pa han mga Israelitas. Kundi ginsagdonan hiya han iya ugangan nga angay niya ighatag niya mag-delegar han iya responsibilidad ngadto hin iba. Pareho man han Cristiano nga punoan, basi diri magproblema mahitungod han pagin abelable, himoon niya nga magin tuhay an sistema han iya pamunoan basi diri hiya na la permi an pagbilngon han katawhan ha panahon hin panginahanglan.

Diri daman ini nangangahulogan nga diri na hiya magigin abelable tungod kay iginhatag na niya hin iba an iba nga mga responsibilidad. May-ada mga higayon nga kinahanglan hiya na mismo an kumadto han iya mga katawhan ngan manginano han ira kamutangan didto mismo han ira nahimumutngan. Mamaupay pa ini nga sistema kay hin paghinulat la nga an mga tawo an kumada ha imo kay pinaagi hini makikita nira an kanan punoan ungod-ungod nga panginano ngan gugma. Sanglit sugad hin diri naangay nga magin usa nga punoan an tawo nga diri andam magin abelable para han iya katawhan.

Simple nga Kinabuhi

2009-05-24T16:07:00.001+08:00

Importante gihapon hin usa nga punoan an magsunod hin usa nga simple nga kinabuhi.

An punoan nga may-ada simple nga kinabuhi in nahirarayo han mga sulay han kinalibutanon nga mga hangyo ngan nakakalikay han mga aghat hin magarbo nga mga hingyap. Ini in importante para hin usa nga punoan basi diri hiya mahugay han mga diri mag-upay nga mga sistema dida han pamunoan. Iya ngani pasagdan an mga ungara han lawas, mahibabaro hiya hin pagtikas basi masusteniran an lawasnon ngan kinalibutanon nga mga ungara.

Diri manggad siguro ginkiakinahanglan nga magsugad kasimple han kinabuhi ni San Francisco han Assisi. Adto nga iya kasimple in usa nga gasa nga diri basta-basta mabubuhat han iba nga tawo. An pagin simple han kinabuhi diri nangangahulugan nga diri na matagamtam han mga kinabag-o nga teknolohiya o mga sinagmiton nga makakabulig han maupay ngan tuhay nga sistema hin kinabuhi. Diri masiring nga tungod kay simple man la nga kinabuhi, bisan waray na cell phone, sarakyan, computer, o iba pa. Para hin iba nga mga tawo mapupuede gad ada pero kun ha pagtuman hin mga katungdanan nga nagkikinahanglan han mga kinabag-o nga teknolohiya, diri na masisiring nga kagarbohan an pagkamay-ada cell phone, sarakyan, computer ngan iba pa. Pero siempre depende na daman ini han klase han mga butang nga gagamiton.

Sentido kumon na la an angay gamiton basi makita hin usa nga punoan kun an usa nga butang nga iya ginmamalakatatagamtaman in nasubay pa hin simple la nga kinabuhi o puede na masiring nga sobra na ngan magarbo na. Siguro mahihimo na nga basaranan kun simple la an kinabuhi hin usa nga punoan depende han iya kamutangan nga pan-ekonomiya ngan han kamutangan man daman nga pan-ekonomiya han iya nahinsasakupan. Mag-iba manggad ada hin basaranan kun aadto in lider in aadto hin sobra ka moderno nga lugar nga an katawhan in aada hin higtaas an kalidad han kinabuhi ngan kun an lider in aadto hin ura-ura ka pobre nga kamutangan. Kun an mga katawhan nga naukoy han lugar nga ginpapamunoan hin lider in mga riko, diri manggad ada makauruwo nga magkamay-ada niya marahalon nga mga sinagmiton nga maakos naman masalit subay han iya suhol. Pero kun aadto hiya hin pobre nga lugar, sugad hin diri maupay nga may-ada nimo marahalon nga mga sinagmiton samtang an imo katawhan in nagkukuri ngan diri ngani natatagan hin bastante nga serbisyo han gobyerno.

Kinahanglan nga an kinabuhi hin usa nga Cristiano nga punoan in masubay han iya nahimumutangan nga lugar ngan iba pa nga mga aspeto. Diri ini pagdiri hin tawo nga makatagamtam han iya akos matagamtaman kundi an pagkilala han kamatuoran nga komo usa nga lider, kinahanglan unahon niya an kaupayan han iya katawhan labaw han kagarbohan han kalugaringon. Kay hiuna ngani an pag-ursa han lider kay han iya nahinsasakupan, may-ada manggud maghuhunahuna hin diri maupay ngan bangin lugod diri matuhay an pamunoan nga makakahibang han comunidad ngan hin mag-upay nga mga relasyones.

Kamainampoon

2009-05-17T16:05:00.001+08:00

Usa hiton importante nga kalidad hin Cristiano nga punoan an pagin mainampoon.

Hini nga panahon, pinakakalaksi na la hiton iba iton pag-ampo. Hunahuna nira nga usa ini nga butang nga diri na napapanahon – nga an angay la mag-ampo amo an mga tawo nga magluya, magsakit, nagkikinahanglan, ngan iba pa. Para hadton magkusog, riko ngan gamhanan sugad hin waray na lugar an pag-ampo han ira mga kinabuhi. Kundi siring pa man hin usa nga puplonganon, mas dugang an panginahanglan nga magin mainampoon hadton mga tawo nga aada hin dagko nga responsibilidad o nagkakapot hin importante nga mga posisyon.

Kun aton babasahon an Baraan nga Kasuratan, aton makikita-an nga an ngatanan nga mag-upay ngan mga tuhay nga mga lideres in mga tawo nga mainampoon. Kay-ano nga kinahanglan mag-ampo hin usa nga punoan? An matadong nga Punoan nakilala nga an iya gahum in natikang hin mamahitaas pa nga gahum. Ngan maaram hiya nga basi masusteniran an iya kagamhanan, kinahanglan nga padayon hiya nga konektado han tinikangan han iya gahum. Sugad hin usa nga bombelya, waray ngani koneksyon hin kuryente, mawawara niya kapasidad maghatag hin kalamragan. Sugad han bulan nga nagkikinahanglan la han suga han adlaw, diri niya mahihimo makahatag hin kapawa han masirom nga kagab-ihon. Pareho man hin usa nga lider nga an gintitikangan han gahum amo an botos han katawhan o han pagtudlok ha iya hin mamahitaas pa nga punoan.

An matadong nga punoan maaram ngan nakilala nga an ngatanan nga gahum ha tuna in natikang nagtitikang gud la han Diyos ngan pinaagi han padayon nga grasya han Diyos in iya matatagamtaman ngan matutuman. Sanglit ano ba an pinakamaupay nga pamaagi han pagsustenir han relasyon ngadto han Diyos nga naghahatag han gahum han bisan hin-o nga punoan ha tuna? An pag-ampo usa han mga butang nga makakabulig basi masusteniran an kanan punoan relasyon han Diyos ngan han tawo. An mainampoon nga lider in dayuday andam umatubang han mga ayat han iya pamunoan ngan andam magtuman han mga katungdanan nga kaupod han iya posisyon. Kun an usa nga lider in mainampoon, waray niya kabaraka ha butnga hin mga kataragman nga puede umabot ha panahon han iya pamunoan.

Siring pa ni Presidente Abraham Lincoln han Estados Unidos, “Damo an okasyon nga kinahanglan lumuhod ako tungod han akon marig-on nga pagtoo nga waray ko iba nga mahihimo.” An tawo nga nagkakapot hin gahum an siyahan nga angay kumarawat ngan kumilala han kakinahanglanon han pag-ampo dida han iya kinabuhi basi matuman niya an iya mga buruhaton. Kun an mga pulitiko in haros diri matuhay an pagkapot han renda han pamunoan ngin waray nasuporta nga mamagamhanan nga punoan ha igbaw, asay pa man nga diri niya kilal-on ngan karawaton an kamatuoran nga an iya pagin usa nga punoan in kinahanglan ighalad niya ngan isarig han kamahinatagon ngan kamabinuligon han Diyos. Kun an punoan marasig la hin igkasi tawo, diri masisigurado an iya kamutangan kay maabot an panahon hin mga pagbabag-o ngan ha kamatuoran gud la, an Diyos la an dayuday napabilin karawaton man o diri ini nga kamatuoran han iba.

Pagsustenir han Baton

2009-05-10T15:47:00.001+08:00

Aton gin-iristoryahan an mga ayat han pagin usa nga Cristiano nga punoan. Dida han pagbaton han pagin usa nga punoan hin usa nga Cristiano damo an mga ayat nga angay niya atubangon. Ngan ha iya pag-atubang hini nga mga ayat kikitaon an kamarig-on han iya pagsarig han Diyos ngan han kamarig-on han iya pagtoo. Aada han iya padayon nga pagkilala han gahum ngan han bahin han Ginoo dida han iya kinamumutangan an iya kabubwason komo usa nga Cristiano nga punoan.

An pagin Cristiano manggud siguro an pinakamakuri nga desisyon nga mahihimo hin usa nga tawo. Tungod ini han kamatuoran nga an pagin usa nga Cristiano in diri la mahitungod hin usa la nga aspeto han kinabuhi, kundi bug-os mismo nga kinabuhi. Diri mahihimo nga masiring in usa nga tawo nga Cristiano hiya kun panahon la hin pagsingba o piyesta pero diri na kun panahon na hin pagpakabuhi o pagkapot hin ano man nga posisyon ma-pribado o ma-panpubliko. Diri mahihimo nga Cristiano la an usa nga tawo kun aada ha sakob han Singbahan ngan ginbabayaan na an pagkaCristiano kun aadto na hin iba nga lugar sugad han buhatan o liburan. An tinuod nga Cristiano bisan ha butnga han mga kalipayan diri nahingangalimot han iya pagturun-an, ngan labi na kun ha kasakitan, maaram kun ano an kahulugan han mga gin-aagian.

(Amo ini an rason nga may-ada mga Singbahan nga diri nagsusunod han pagturun-an nga Katoliko han sinisiring nga infant baptism o pagbunyag han mga kabataan kay waray pa man buot hini nga nira ngan diri pa gud man makakahatag hin igo nga pagtangdo mahitungod han mga pagturun-an han Singbahan. Kundi para han mga Katoliko sadang na kaupay nga an kag-anak ngan mga mangaranak o ninong ug ninang in natigdong ha ngaran han ginbubunyagan sanglit dako kaupay an bahin hini nira mahitungod han pag-edukar han kabataan mahitungod han mga pagturun-an han Singbahan.)

Sanglit importante kaupay nga an Cristiano nga punoan in magbuhat hin mga butang nga makakasustenir han iya pagbaton han pagkapot hin posisyon pagserbisyo han katawhan ha aspeto han pan-gobyernohan ngan pulitika. Hinumdomi naton an mga baraan nga mga lideres nga gintawag han Diyos dida han Baraan nga Kasuratan. Tikang kan Abraham, kan Moises, kan Hadi David, ngan han iba pa nga mga lideres nga nabuhi antes pa an Ginoo ngada han mga lideres nga nagsunod han mga igintutdo han Ginoo Jesucristo, makikita naton kun ano an mga butang nga nakabulig ha ira basi masusteniran an ira pagbaton han tawag han pagin mga Cristiano o Diyosnon nga mga punoan.

Kun an usa nga punoan in kinahanglan mag-atendir hin mga seminar o mga katitirok diin gin-iiristoryahan an mga butang nga makakabulig nga magin maupay an ira pagkapot ngan pagdumara han ira posisyon nga ginkakaptan, aada gihapon an importansiya han mga butang nga makakabulig nga masusteniran an iya pagin maupay nga Cristiano nga punoan. Diri mahuhul-os an pagtuman hin usa nga punoan han iya Cristuhanon nga mga responsabilidad samtang aada hiya han poder kun diri niya kikilal-on an bahin han Diyos dida han iya paglingkod han iya posisyon. Sanglit ha masunod nga mga semana ini nga mga butang naman an aton pag-iiristoryahan.

An Karasal ha Cana

2009-04-24T11:07:00.001+08:00

Antes kita mag-iristorya mahitungod han mga sulay, nagsiring kita nga an usa nga Cristiano nga punoan o pulitiko in mag-aagi han sinisiring nga Pagbunyag ha Salog han Jordan o an sinisiring nga initiation (pagsulod) ngadto han misyón han pagin usa nga punoan. Kun pinaagi han bunyag an Cristiano in gin-aayat nga mag-ukoy han kinabuhi nga Diyosnon ngan bumaya han karat-an ngan kamakasasala, an Cristiano nga punoan o pulitiko in gin-aayat nga makalapos o makapasar han mga hugay nga aton gin-iristoryahan han nakalabay nga tulo ka semana.

Masunod naton ngapag-iiristoryahan an masunod nga mga pitad nga puede pag-agian han usa nga Cristiano nga nagbabaton han tawag han pagin usa nga punoan o pulitiko. Aton babasehan han aton diskusyon o padayon nga iristorya an lima nga misteryo han kapawa nga aton gintikangan han Pagbunyag ha Salog han Jordan. An masunod nga topiko amo an mahitungod han Karasal ha Cana.

Didto han karasal ha Cana, an aton Ginoo in siyahan nga nagpakita han Iya kamakagarahum. Maaram naman kita han istorya nga an bag-o nga kinasal in naubosan hin irinmon ha butnga han katitirok. Bisan ha aton panahon, usa nga kaarawdan iton maubosan hin andam samtang nagkakaliripayan pa an mga dumuruong. Sanglit usa gud nga kaalohan para han kinasal nga lalake kun mawara na niya mahidudurot nga irinmon han iya mga bisita. Hini nga higayon an aton minahal nga Iroy – an Birhen Maria – in nagsumat han aton Ginoo nga waray na irinmon didto han karasal. Binaton hi Jesus nga diri pa man niya takna kundi an Iya iroy in nagsiring la han mga surugoon nga buhaton nira kun ano man an igsusugo han Ginoo. Ngan hadto nga takna nagsugo an Ginoo nga panmutangan nira hin tubig an mga tadaw nga nakadto han ganghaan han balay ngan han Iya pagsiring nga sarok kamo, nahimo na nga bino an sulod han mga tadyaw.

An Cristiano nga punoan in agsob nga hingangada hin okasyon nga sugad hini. Diri gad ngani kinahanglan nga magbuhat hiya hin milagro (kay di man niya daman ini mahihimo). Kundi may-ada mga higayon nga kinahanglan niya magserbisyo han katawhan lapos pa han ginkikinahanglan basta sakob la han katadungan ngan katuhayan. An tawag han pagserbisyo diri nagkikinahanglan nga magbuhat an usa nga tawo labi na kun punoan han mga diri matadong nga mga pitad. An gin-aaro ha iya an magin andam han paghatag han iya mahihimo tubtob han iya gahum o awtoridad. May-ada mga okasyon nga an punoan in maghuhunahuna o puede niya himoon an bisan diri matadong nga pitad basta la para han kaupayan han katawhan. Kundi may-ada naton puplonganon nga nasiring, “An katuyoanan diri makakapatadong han pamaagi” (The end does not justify the means!). Bisan arin kaupay an katuyoanan diri manggud mapupuede nga an pamaagi in maraut (sugad hiton abortion o contraception para la maibanan an madagmit nga pagdamo han populasyon).

Usa pa nga importante nga butang nga angay tagan hin duon dinhi amo an kamatuoran nga ginbuhat han Ginoo ini nga mga butang diri la para han Iya kalugaringon nga kadungganan kay diri pa man ngani Niya panahon (nga isahon ha Krus, mamatay ngan mabanhaw). Kundi nakita Niya an importansiya han okasyon para han kinasal nga lalake. An Cristiano nga punoan kaangayan la nga maghunahuna han kamutangan han iya katawhan diri han sinisiring nga “pogi points” kun naghahatag hin serbisyo o nagtutuman han ginsumpaan. An punoan nga Cristiano diri nagkikinahanglan nga magpinasamwak hin bisan na la ano nga pamaagi kun ano an iya ginbibinuhat. An iya na mismo katawhan nga nakakatagamtam hini nga mga kaupayan an nagpapasamwak hini nga mga butang ngadto han iba.

An karasal ha Cana in usa nga importante nga okasyon ha kinabuhi ngan misyón han aton Ginoo. Importante daman nga pamalandungon han usa nga Cristiano nga punoan an nahinabo. Sanglit maupay unta kun tatagan hin higayon hin usa nga punoan o pulitiko an panmalandong hini nga okasyon.

An Ikatulo nga Sulay

2009-04-22T16:18:00.002+08:00

Suok kaupay han ikaduha nga sulay an ikatulo nga sulay kay an ikatulo nga sulay mahitungod han poder o gahum. Agsob naton bati-on an puplonganon nga “Power corrupts and absolute power corrupts absolutely.” Ha aton pa an poder nakakahibang o nakakadunot ngan an sobra kadako nga poder in gidadako-i an kahibangan o kadunotan nga maihahatag.

An ikatulo nga sulay kan Eba amo an pagkaon han prutas kay makakahatag ini hin kinaadman. Siring pa han halas, “magmamaaram na kamo sugad han Diyos.” Di ba nasiring kita nga “Knowledge is power”? Siring pa man hin mga manururat, an katawhan nga edukado o may kinaadman in diri mandaw mauuripon. Sanglit dako gud nga sulay para han tawo an pagkamay-ada kinaadman kay sugad ka na han Diyos “nga maaram han maupay nga maraut.”

An Ginoo JesuCristo naman in ginhugay han yawa nga maghatag hin pagdayaw ha iya basi ighatag niya han Ginoo an ngatanan nga mga ginhadian ha kalibutan. Hin-o ba naman an madiri nga magkamay-ada sugad nga poder?

Dida han pelíkula nga Spiderman, hi Peter Parker in gintagan han iya bataon nga hi Ben Parker hini nga sagdon, “with great power comes great responsibility.” Kun mamadako an poder, mamadako iton kadugtong nga responsibilidad. Iton poder in iginhahatag basi matuman in usa nga buruhaton ngan kun mamadako an poder nga iginhatag karuyag sidngon mamadako an gin-aaro nga responsibilidad. Diri la yano an pagkamay-ada poder, usa ini nga gasa. Di ba an baton han aton Ginoo JesuCristo kan Pilato mahitungod han poder amo in “waray ka yana han imo kinamumutangan kun diri tikang ha igbaw”. Kumbaga an poder ni Pilato in iginhatag hin mamalabaw pa ngan ini nga mamalabaw pa in gintagan la daman hin mas labaw pa. Ha aton sistema nga demokratiko, an gilalabawi nga punoan amo an Pangulo. Kundi an pangulo in gin-eelihir man daman han katawhan.

Damo nga mga liderese han nakalabay nga mga kapanahunan ngan hasta pa yana iton nauuripon han hugay han ka poderoso. Diri nakukuntento an iba lugod nagmamalakadugang pa hin mamadako nga poder basi masigurado nga diri hiya mawawara ha pwesto. Ngan basi masigurado nga diri mawawara ha iya an poder, bubuhaton an bisan ano – bisan pa an diri kaangayan – basi la magpadayon an iya pagkapot han poder.

An usa nga Cristiano nga punoan in diri masisiring nga libre hini nga sulay. Kitaa na la hi Hitler, usa dama ini hiya nga Katoliko nga nagin punoan han Alemanya. Hi Mussolini ngan sidngon pa naton an aton anay pangulo hi Ferdinand Marcos. Usahay mag-upay gad an mga katuyoanan han iba nga mga lider sanglit nagtatalinguha hira nga magkamay-ada dagko nga poder. Kundi agsob daman nahingangalimot hira nga diri man la hira an may kinaadman ngan kapasidad nga magbuhat o magtuman hin mga proyekto, programa ngan mga buruhaton nga makakaupay han katawhan. Ngan ha mamadamo kun diri ha ngatanan nga okasyon, bisan maupay an katuyoanan, naghihingaraut an hingaradtuan.

An Ikaduha nga Sulay

2009-04-21T11:17:00.002+08:00

Kun an siyahan nga sulay mahitungod han batakan nga mga panginahanglan sugad han pagkaon, pamanapton ngan panimalay, an ikaduha nga sulay in mahitungod naman han kasikatan o popularidad.

Hi Eba ginhugay han halas mahitungod han kamaupay pagkit-on han prutas. Damo ha aton in diri nakakahunahuna nga an pagtinalinguha nga magmaupay para han iba, labi na ha parte han pan-gawas nga hitsura, in nakakadara ha aton tipahirayo han kamatuoran. Minamauorg naton danay an pan-gawas nga kaupayan o kamalimpyo labaw han aada han sag-od han kasing-kasing. Siring pa ni Father Paul Glenn dida han iya Ethics, mali iton puplonganon nga “Cleanliness is next to godliness” o an kamalimpyo in nasunod han ka-Diyosnon. Kitaa na la kuno iton usa nga prostitute, diba kinahanglan niya magin malimpyo ngan mahusay kulawan kay trabaho man niya iton paghugay han kalalaken-an? Samtang iton maduruto naman nga iroy in danay diri na ngani nakakahimo pagpakaupay han iya kalugaringon kay inuuna man niya an kaupayan han iya pamilya.

An Ginoo JesuCristo ginmalasulay han yawa pinaagi han pag-ayata ha Iya nga lumukso tikang ha igbaw han tore. Damo yana nga mga tawo ngan grupo iton nagtatalinguha nga magin sikat o makilala ngan mahibutang ha Guiness Book of World Records o iba pa nga mga libro o listahan bisan kun agsob nga iton kabalyo in kadelikaduhan han kinabuhi. Kundi kun imo naman aayaton mahitungod han pagsa-Diyos, bangin ka pa pagtaw-an ngan paglibakon.

An ikaduha nga sulay para han Cristiano nga punoan amo an hugay han kasikatan, kakilala, katagusyado o popularidad. Damo nga mga lideres an maupay an mga tinikangan. Mag-upay an mga katuyoanan ha pagtikang nira han ira pagsulod ha pulitika kundi ha kamaihaan, nahingangalimot hira han ira gintikangan ngan siring pa man, “kinakaon han sistema”. Kadamo han mag-upay nga mga tawo nga ha pagsulod nira ha gobyerno in ginlalauman nga makakahatag hin kabag-ohan kundi an nahinanabo lugod, hira an nababag-o han sistema. Kay-ano?

Nalulumos na hira han kasikatan o popularidad. Imbes nga an ira katuyoanan ha pagsulod ha pulitika o ha pagserbisyo ha gobyerno amo in pagmalakabubulig han katawhan, an nahinanabo in namalamantenir na hira han kamaupay han ira ngaran ngan han suporta han mga aada ha poder. Diri na nira ginbubuhat kun ano an tuhay ngan matadong kay bangin sumupak ini han partido o han bisyo han kadam-an. Makuri baya mag-usaan hini nga kalibutan han pulitika kay bangin di ka na makabalik ha poder hiton masunod nga termino kun masupak ka han partido o han katawhan nga imo unta karuyag mabuligan hin pagbag-o nga naikadidiri naman nga magkababag-o.

Hin-o ba an pulitiko nga makontra han karaut han huruygo kun kadam-an han iya botante in mga hugador? Hin-o ba naman nga pulitiko an magpapatikang hin bag-o nga sistema hin pan-gobyernohan kun maliligis an iya partido? Aan-on man naton kun an nagbubuhat hin diri kaangayan in may-ada damo nga nakakahir nga botante para ha aton?

Sanglit diri masayon an magin usa nga tinuod nga Cristiano nga punoan tungod kay ha yana nga panahon damo an mga diri tuhay nga sistema nga igkakabiringkil han iya pagturun-an. Sanglit aada an sulay nga “magpakaon na la han sistema” ngan magpadayon nga sinusuportahan han partido o han katawhan nga diri niya ginlalabtan an mga diri maupay nga pinanhiaraan. An nahinanabo, waray kabag-ohan nga natutuman bisan kun asya an ginlalauman han katawhan.

An Siyahan nga Sulay

2009-04-20T16:11:00.001+08:00

Siring pa naton han mga nakalabay nga isyu hini nga aton taramdan, an Cristiano nga nagmamalabaton han tawag han pagin usa nga punoan in mag-aagi hin mga pagsulay sugad nga an tawo, pinaagi kan Adan nga Eba, ngan bisan ngani han aton Ginoo JesuCristo, in ginsulay basi mawaring an iya pagsugot han kaburut-on han Diyos Amay. An siyahan nga sulay han tawo nga nagmamalabaton han tawag han Diyos amo an mahitungod han mga batakan nga mga panginahanglan. Hi Eba in nasulay han halas tungod kay iginpakita ha iya hini an kamaupay nga pagkaon han prutas. An Ginoo JesuCristo nga nagpupuasa hin 40 ka adlaw ha kamingawan in ginsulay naman han yawa nga iya himoon nga tinapay an bato basi hira magpakakaon.

An siyahan nga sulay han usa nga Cristiano nga punoan amo an pagmalakakabaton han mga batakan nga mga panginahanglan han katawhan gawas han kamatuoran nga ini ngatanan in tikang han Diyos ngan kaangayan nga mahisunod han Iya katuyoanan ngan kaburut-on. Siring pa han nawara Padre Henry Nouwen dida han iya libro nga In the Name of Jesus (Crossroad, New York, 1991 (81 pages), kun nakita hiya han mga nagkakagugutom nga mga katawhan ha mga pobres nga mga ciudad ha Sur America, karuyag na gad niya magkamay-ada gahum nga himoon nga mga tinapay an mga bato ha kakalsadahan. Kundi amo ba ini an karuyag han Diyos?

Tubtob na la ba kita han pagmalakahahatag hin pagkaon han mga ginugutom? Han pagmalakapanhihimo hin kabablayan para han mga waray nasisirungan? Han pagmalakapanmamado han mga waray panapton? Ini ba nga mga buruhaton in nakakasiguro nga makakahatag hin kahimyangan ngadto ngan katumanan han dignidad han aton katawhan? Nakakasiguro ba kita nga kun ini nga mga butang in aton maihatag ha ira in maaalsa na naton an ira kamutangan o mahuhul-os na an ira dignidad?

An pagkaon (o iba pa man nga batakan nga panginahanglan sugad han pamanapton ngan panimalay) in importante nga parte han aton kinabuhi. Kun waray pagkaon, diri kita kita matubo ngan makusog. Tungod hini diri naton mahihimo an pagtuman han mga responsibilidad nga angay naton pagtumanon ha kinabuhi, upod na an pagsa-Diyos. Kundi angay naton hinumdoman nga diri la an pagkaon an nakakabuhi han tawo. Kun babasahon naton an Genesis mahitungod han pagtuhaa han tawo, malalamragan an aton mga panhunahuna nga an kinabuhi han tawo in nagtikang pinaagi han Espiritu han Diyos. An Espiritu han Diyos an siyahan nga naghatag hin kinabuhi han tawo diri an pagkaon. Di ba an tawo puede mabuhi hin mairo-iha pa kay han kawaray hangin?

Kundi tungod han kamakasasala ngan kamaluya naton nga mga tawo, nahingangalimot kita hini nga kamatuoran. Dara na ini han espiritu han kalibutan ngan han kinalibutanon nga mga pagturun-an nga iginbibinulag an kinabuhi han tawo han iya pagin usa nga tinuha han Diyos nga naglalalakaton tipakadto han iya ungid nga urukyan ha Ginhadian han Diyos. Bisan na manla kay espirituhanon kuno iton panuyo hiton relihiyon ngan han Singbahan, pirit nga iginbubulag an kamatuoran nga an tawo in diri gud man gintuha han Diyos para la han tunan-on nga kahimyangan kundi han pakatagamtam han kabug-osan nga magkaupod an kalag ngan lawas. Diri ba an Ginoo JesuCristo in nabanhaw tikang han mga minatay ngan magkausa an lawas ug kalag nga sinaka ha langit?

An Pagbaton han Tawag nga Magin Usa nga Punoan

2009-04-07T08:51:00.001+08:00

Nagsiring kita nga an pagin usa nga Cristiano nga pulitiko in usa nga pagtawag. Asya pa man daman an pagin usa nga Cristiano nga Punoan diri magin usa nga tawag? An Baraan nga Kasuratan, puno hin istorya mahitungod han pagtawag han Diyos hin mga pinili nga mga tawo nga magigin punoan o magtatalwas han Iya pinili nga nasud han Israel: tikang kan Moises, kan Joshua, han mga hukom (judges) sugad kanda Gideon ngan Samson, han mga kahadian sugad kanda Saul, David ngan Solomon, mga propeta sugad kanda Isaias, Jeremias ngan Daniel, ngan han iba pa. Ngan waray na siempre malapos pa han pagtawag Niya han Iya kalugaringon nga anak nga magin punoan han Iya bag-o nga katawhan, an katawhan han bag-o nga Ginsaaran.

May-ada mga Cristianos in gintatawag nga magin mga punoan ha magkadiro-dilain nga mga sitwasyon ha sosyedad, upod na an aspeto han pulitika. Bisan kun an Singbahan mismo in nagsisiring nga diri angay mangandidato ha bisan ano nga posisyon ha gobyerno an mga punoan ha aspeto nga espirituhanon sugad han mga obispo, kapadian ngan mga diakono, an kadam-an nga mga miembros han Singbahan, an mga laiko, in ginatatawag nga magsantos han kinabuhi ngan upod hini an pagin bahin han estado. Sanglit an Cristiano nga nabaton han tawag ha pagserbisyo han katawhan ha aspeto nga pulitikal in angay la nga magpakita han iya pagin usa nga matinuohon ngan magsunod han mga prinsipyo han iya pagturun-an bisan ha sakob han sistema han pulitika ngan ha pagin usa nga surugoon han publiko.

Usa han mga sayop han moderno nga kalibutan an paghunahuna nga kinahanglan magbulag an Estado ngan han Singbahan ha ngatanan nga aspeto, nga an relihiyon ngan han gobyerno in waray kalabutan ha tagsa-tagsa. Kundi iton sistema nga pan-gobyernohan in usa han mga aspeto han kinabuhi han tawo ngan hini han iya ginigi-usan nga kalibutan. Ngan diri kita makakasiring nga an nanhihinabo ha pulitika ngan gobyerno in diri nakakapekto han iya pagin usa nga miembro han Singbahan (kitaa na la an isyu han contraceptives ngan reproductive health) ngan diri daman kita makakasiring nga an mga igintututdo han Singbahan in diri nakakabulig han Estado (pagin disiplinado, pagin maupay nga tawo, pagin matinahuron nga masunuron han mga balaud).

An tawo in bug-os ngan diri puede pagtunga-tungaon. Buhaton mo ngani ini, mamamatay hiya. K pisikal an pagtunga-tunga han tawo, pisikal daman an kamatayon. Kun an pagtunga-tunga ha iya mahitungod han moral nga aspeto (sugad han pagsiring nga Cristiano la unta pag adto ha Singbahan o nasimba ngan pulitiko na kun ha aspeto na han pan-gobyernohan), mamamatay daman hiya nga espirituhanon, karuyag sidngon, mawawara na an iya pagin usa nga matinuohon ngan pagtuman na la an iya pagsingba o pagpamatuod nga usa hiya nga Cristiano.

Sanglit an Cristiano nga nasulod ha pulitika ngan nagseserbisyo ha gobyerno diri puede nga sumiring nga waray lugar an pagturun-an ha iya kinamumutangan nga sitwasyon. Labi na kun usa ka nga lider o punoan. Mamadako nga responsibilidad an imo gindadara ha imo sugbong komo usa nga Cristiano nga punoan. Diri ka makakasiring han Ginoo nga natoo ako ha Imo samtang diri nimo igin-uundong an sugad nga pagturun-an dida han imo mga buruhaton komo usa nga pulitiko ngan tawo han gobyerno. Hinumdomi an ehemplo ni Santo Tomas More nga aton gin-iristoryahan han siyahan nga bahin hini nga taramdan.

An Cristiano nga punoan gintatawag nga magsantos han iya pagin usa nga punoan ngan han iya kinamumutangan nga posisyon. Usa ini nga baton han tawag nga magin Cristiano ngan magserbisyo han katawhan han Diyos ha aspeto nga pulitikal ngan sitwasyon han pan-gobyernohan. Kun tinuod ka nga Cristiano nga nabaton han tawag han pagin punoan, sugad ka han Ginoo nga nagpabunyag ha salog han Jordan ngan ikinalipay han Amay. Ha imo pagsulod ha pulitika, mabati ka han mga tawo nga masiring, “Maupay an imo desisyon” sugad nga han pagbunyagi han Ginoo, nagsiring an Amay, “Ini an akon anak nga akon ikinalilipay!”

Kundi kahuman hiton, maatubang ka naman han mga sulay nga magpaparig-on han imo pagin tinuod nga Cristiano nga punoan kun imo pagdadag-an sugad han Ginoo JesuCristo, o makakahibang ha imo kun imo pasasagdan sugad han nahinabo kan Adan.

An Cristiano nga Punoan - Usa nga Tawag

2009-04-04T13:51:00.004+08:00

An pagin usa nga Cristiano nga lider o punoan in usa nga baton (response) hin tawag (call or vocation) nga pag-unahan o pagdad-on an katawhan han Ginoo ngadto han kauswagan, kamurayaw ngan kahimyangan han kinabuhi. An Cristiano nga punoan dinhi ha tuna in gintatawag nga mag-giya han katawhan han Diyos nga matuman an maupay nga kinabuhi ha aspeto nga temporal o dinhi ha kalibutan.Sugad han iba pa nga mga pagtawag, an pagin usa nga pulitiko in usa daman nga higayon han pagsantos han kinabuhi. Diri nahibubulag an aspeto han pulitika ha kinabuhi han Cristiano ngan diri kita makakasiring nga kun Cristiano ka, waray niomo panginlabot han pulitika o diri nimo angay igbinuligbulig an mga prinsipyo han pagin Cristiano ha aspeto han pulitika. Usa ini nga mali nga pag-intindi han sinisiring nga pagkabulag han Singbahan ngan Estado, o han relihiyon ngan gobyerno.

Tikang han tinikangan, an tawo nagbibinaton na hin magkadiro-dilain nga mga pagtawag. An kinabuhi mismo in usa nga tawag. An pagin usa nga inasaw-an, pagin kag-anak, pagin padi, pagin relihiyoso, pagin propesyonal, ngan iba pa in magkadiro-dilain nga mga pagtwag. Bisan ano nga aspeto han kinabuhi han tawo ug han Cristiano in usa nga pagtawag nga nanginginahanglan hin ungod-ungod ngan seryoso nga pagbaton nga nagkikinahanglan daman hin giya o basaranan ngan ha bahin han mga Cristiano, an mga prinsipyo ngan mga tutdo han Iroy nga Singbahan an kinahanglan pagbasaran hini nga mga pagbaton. Siring pa hin usa nga komento hin diri Cristiano mahitungod han mga Cristiano nga nasupak han tutdo han Singbahan mahitungod han pagdiri han pagkasal han duha nga tawo nga pareho lalake o pareho babaye, "kay-ano nga diri na la hira gumawas han Singbahan kun di man hira nasugot han iya kanan Singbahan mga igintututdo?"

Sugad hin iba nga mga tawag, an aspeto hin pulitika in ginkikinahanglan nga batunon subay han mga prinsipyo han pagin usa nga Cristiano. Diri puede nga masiring nga an kanan Cristiano pagin pulitiko in mahibubulag han iya pagin usa nga matinuohon. An tawo in usa nga bug-os nga tinuha han Diyos ngan an iya pagkatawo in bug-os ngan diri unta ginbibinarabhin. Suga daman hin posible igbilin an kalag ha Singbahan o ha panimalay kun makadto an pulitiko ha Malacanang, Kongreso o diin pa man nagkakatirirok an mga pulitiko. Hi John Adams, an ikaduha nga pangulo han estados Unidos, in nagtalinguha nga ha bisan ano nga higayon diri gud niya maisasakripisyo an iya pagin matinuohon, pagin pamilyado nga tawo ngan pagin pulitiko. Maaram hiya nga an balanse nga pagtuman han ngatanan in usa nga importante nga pagpakita han iya pagkatawo. Asya ini an sinisiring nga integridad, bisan hain hiya - ha pamilya, ha Singbahan ug ha pulitika - asya la gihapon hiya nga tawo, waray maskara, waray limbong.

Ha pagmalabaton han tawag han pulitika, an usa nga Cristiano in naatubang hin mga ayat, ngan mga sulay. Sugad han mga sulay nga gin-agian ni Adan ngan han aton Ginoo, an Cristiano nga namalabaton han mga tawag han kinabuhi nga may kaupod nga mga sulay. Kun hi Adan in waray makalikay han mga sulay, iginpakita naman han aton Ginoo nga puede la gihapon maatuhan an mga sulay kun may-ada la makusog nga pagtoo ngan pagsarig han Diyos. Sanglit an Cristiano in diri makakisiring nga diri niya puede matuman an pagin usa nga matinuohon ha aspeto han pulitika. Usa nga pagdiwara han gahum han Diyos an pagsiring nga waray mahihimo han Cristiano nga aada ha pulitika kundi an sumunod han dalagan han mahugaw nga sistema.

Sugad kan Adan ngan han aton Ginoo, an Cristiano nga pulitiko in mag-aagi han mga masunod nga mga sulay: an sulay han lawasnon nga panginahanglan, an ungara nga magin gamhanan, ngan an pakatagamtam hin sayop nga kahimayaan. Aton pag-uusa-usaon ini nga mga butang ha masunod nga mga semana.

Ha kadugangan nga mga impormasyon, basaha an Doctrinal Note on some questions regarding the Participation of Catholics in Political Life han Congregation for the Doctrine of the Faith, nga iginpagawas han November 24, 2002, piyesta han pagkaHadi ni Cristo (Christ the King) kaupod han magkadirodilain niya nga mga basaranan (references and bibliography) sugad han Gaudium et Spes, Christifideles Laici, Apostolicam Actuositatem, Catechism of the Catholic Church ngan iba pa.

PBA095247907

An Cristiano nga Pulitiko

2009-03-23T14:21:00.001+08:00

Kun babalikan naton an istorya han kinabuhi ni Sir Thomas More, makakasiring manggud siguro kita nga makuri gud nga masusteniran hin usa nga Cristiano an iya pagtoo samtang aada hiya ha sakob han pulitika. Ha yana nga panahon, diri na manggad ada hiya mapupugotan hin ulo, pero aada gadla gihap an iba pa nga kadelikaduhan pananglit diri hiya umuyon han karuyagon han aada ha poder. Puede mahimo an kawara han posisyon, kawara han karikuhan, ngan ha ura-ura na la siguro nga sensitibo nga mga kaso, an kawara han kinabuhi ha magkadiro-dilain nga paagi.

Sanglit may-ada mga tawo nga naghuhunahuna nga an pagin usa nga tinuod nga Cristiano in na-impati manggud han pagin usa nga pulitiko. Kumbaga, sugad hin tubig ngan lana nga bisan pag-anoon diri gud man magkakatig-ob. Kun sugad, pababay-an na la ba han mga tinuod nga Cristiano nga an pagpadalagan han gobyerno in igpasibaya han mga tawo nga andam nga mag-ukoy hin duduha nga kinabuhi – an kinabuhi nga may pagtoo kun nasingba la ngan kinabuhi nga tunan-on kun iba na nga iristorya? Diri mahihimo ada kay tikang pa han tinikangan an mga Cristiano in aktibo na nga nabulig han buruhaton nga pan-pulitika subay hin usa nga Cristiano nga manunurat.

Subay han mga tutdo han Singbahan, an diri la gintutugotan hin panginlabot han direkta ngan aktibo nga bahin ha pulitika sugad han pagkandidato ngan pagkapot hin posisyon ha gobyerno amo an mga gin-ordinahan nga mga miembro sugad han mga obispo, kapadian ngan mga diakono. Kundi an mga laiko, o an mga diri gin-ordinahan nga mga miembro han Singbahan in gintatawag nga magsantos han ngatanan nga aspeto han kinabuhi ngan han sosyedad upod na an aspeto han pulitika. Kay an Cristiano in gintatawag nga magsantos han iya kinabuhi ngan parte han iya kinabuhi an manginlabot han kamutangan han sosyedad, diri mahihimo nga mahibulag han iya pagturun-an an iya konkreto ngan aktibo nga panginlabot han aspeto han pulitika. Sanglit kun an Cristiano in nagsusunod han igintututdo han Singbahan mahitungod han kasagraduhan han kinabuhi, angay liwat niya ig-undong ini nga iya gintutuohan dida han aspeto han pulitika.

Ha pagkilala han kamatayon ni Sir Thomas More tungod han iya pagtoo, an Singbahan nagsiring nga hiya in nagsaksi han iya kinabuhi ngan pinaagi han iya kamatayon han kamatuoran nga “diri puede igbulag an pulitika ha moralidad”. Usa pa, kun an gobyerno in igintukod basi masiguro an kaupayan han katawhan labi na an sinisiring nga common good, kay-ano nga diri manginginlabot an tinuod nga Cristiano nga amo man an usa han iya mga responsibilidad ka kinabuhi. Diri ba may-ada naton sinisiring nga corporal works of mercy o mga panlawas nga buruhaton ha kalooy? Pagpakaon han nagugutom, pagpainom han inuuhaw, pagpanapton han lubas, paghatag hin sirungan han waray panimalay,pagduaw han magsakit, pagbisita han aadto ha prisohan, ngan paglubong han minatay. Upod pa han mga responsibilidad han mga Cristiano amo an kasiguraduhan han katuhayan ngan kamurayaw han komunidad, kalibrihan ngan pagtutropong nga pagtagad han tagsa nga tawo, pagrespeto han kinabuhi ngan han kalibungan, hustisya ngan pagkaurosa.

Sanglit diri gud kita makakasiring nga pagbabasibay-an na la han Cristiano an aspeto han pulitika. Responsibilidad han Cristiano an manginlabot ha pulitika ngan maurog ngani nga angay hiya direkta nga manginlabot basi masiguro nga an mga prinsipyo nga Cristuhanon nga nagtutuyo han kaupayan han tawo ngan komunidad amo an magin basaranan han mga balaudnon nga igpapasunod han gobyerno. Kay imposible nga pagpasibay-an han tinuod nga Cristiano an paglarab han mga diri tuhay ngan diri maupay nga mga larang ngan mga balaudnon kay sugad hin paghatag ini hin higayon han yawa nga maghadi dinhi ha tuna. Kun hi Cristo an aton Hadi, kaangayan la nga an iya kahadian in ig-undong ha ngatanan nga aspeto han sosyedad.

Ha kadugangan nga mga impormasyon, basaha an Doctrinal Note on some questions regarding the Participation of Catholics in Political Life han Congregation for the Doctrine of the Faith, ng iginpagawas han November 24, 2002, piyesta han pagkaHadi ni Cristo (Christ the King) kaupod han magkadirodilain niya nga mga basaranan (references and bibliography) sugad han Gaudium et Spes, Christifideles Laici, Apostolicam Actuositatem, Catechism of the Catholic Church ngan iba pa.

Pag-andam para han 2010 – Usa nga Tinikangan

2009-03-09T11:17:00.002+08:00

Haros napulo kag-upat na la ka bulan ngan magpipinili-ay na daman. Mahi-iilarum na daman han ayat han pagbaton han tawag han kamatuoran, katuhayan ngan katadungan an ngatanan ha pagdalagan para hin usa nga posisyon o ha pagpili han tawo nga katatapuran pagkapot hin posisyon. Pamati ko, tungod kay damo naman iton haros nagpapa-abat na han ira hingyap nga dumalagan hiton masunod nga pinili-ay, angay na daman naton tikangan an pag-andam basi makilala an mga tawo nga angay naton tapuran nga makakabaton han mga ayat han panahon basi makatagamtam na an katawhan han ginhihingyap nga mamahitaas nga kalidad han kinabuhi.

Komo usa nga Katoliko, usa han mga konsiderasyon nga angay ko pag-ino-inuon kun naabot an pinili-ay (ngan ha kamatuoran la ha kada adlaw han akon kinabuhi) amo an paki-ana mahitungod han lugar han akon pagturun-an ha aspeto nga pampulitika han aton nasud. Importante kaupay ini nga paki-ana tungod kay may-ada mga tawo nga an pag-intindi han sinisiring nga pagkabulag han Singbahan ug han Estado inin istrikto o ha Ingles absolute, karuyag sidngon diri gud angay manginlabot an Singbahan ha Estado ngan sugad man waray daman panginlabot han Estado ha Singbahan. Sanglit kun may-ada mga isyu nga an Singbahan in nagpapasabot han iya opinion o igintututdo sugad na la han reproductive health, damo an natipa labi na adton diri nakakaintindi o nadiri pag-intindi han lugar han Singbahan ug han pagturun-an dida han kinabuhi han tawo. Sugad hin nasiring hira nga an usa nga magturutdo in tubtob la ha pagtutdo an iya buruhaton ngan kun kumita hiya an nga an iya estudyante in nagbubuhat hin diri nasubay han iya igintututdo in waray la han magturutdo labot. Hiara manggud an iba han sinisiring nga magkaburublag nga poder han gobyerno (ehekutibo, lehislatibo ngan hudikatura) nga kun an ehekutibo in diri mag-implementar han ginhimo nga balaud han legislatura in waray la nira basta nakahimo hira hin balaud ngan an hudikatura naman maghuhulat la kun may magreklamo antes hira umaksyon.

Kundi ha sugad hini nga sobra nga pag-intindi han pagkabulag han Singbahan ug Estado, nahingangalimtan han iba ha aton nga an tawo nga ginseserbisyohan han Singbahan ug Estado in uusa la ngan bug-os ngan diri hiya puede pagbulag-bulagon subay han magkadiro-dilain nga aspeto han kinabuhi. Diri puede nga masiring nga an Katoliko in Katoliko la kun Domingo o kun nasingba. Diri daman puede sumiring nga an desisyon hin usa nga pulitiko in matiway han mga magtadong nga mga doktrina han iya pagturun-an sugad han kasagrado han kinabuhi (sanglit may mga balaud kita kontra han pagpatay), importansya han pamilya (sanglit may-ada naton Family Code) tungod kay an iya partido napabor han aborsyon o diborsyo.

Sanglit ha masunod nga mga semana aton tutukibon an mga butang nga maghahatag hin kalamragan kun ano gud man an lugar han pagturun-an ha kinabuhi nga pampulitika hin usa nga Kristiano nga gintatawag nga magsantos han iya kinabuhi ha ngatanan nga aspeto diri la ha pagkakalagnon kundi ha mga tunan-on (temporal) nga mga buruhaton sugad han ekonomiya, kultura, ngan iba pa upod na an pulitika.

Ha pagtapos hini nga semana, karuyag ko igpaangbit nga damo han mga gintagan hin dungog han Singbahan nga mahiupod han lista han mga Kasantosan in mga tawo nga waray nagpakita han ira pagin mag-upay nga mga Kristiano ha butnga han ira mga buruhaton ha aspeto nga pampulitika. Usa hini an Patrono han mga pulitiko nga hi Santo Tomas More. Usa hiya nga importante nga opisyal han korte ni Hadi Enrique VIII han Inglatera. Han pagbulag han Inglatera tikang han Singbahan nga Katoliko, an hadi in ginkilala nga amo an pinakahitaas nga opisyal han Singbahan han Inglatera (Anglican Church) kundi waray maruyag hi Sir Tomas More nga bumulag han Singbahan nga Katoliko ngan kilal-on an hadi komo punoan han Singbahan ha Inglatera. Tungod hini, ginpapugotan hiya han ulo han hadi.

PBA0920p4178

Pagkaurosa Kita para han Ciudad

2009-01-24T10:15:00.001+08:00

Samtang diri pa nahuhuman an isyu mahitungod han pagin ciudad han 16 nga iginprotesta han League of Cities, diri pa matutuhay an kahimtang hini nga mga LGUs. Bisan kun ha pagkayana kinarawat la gihapon hira han IRA hin usa nga ciudad, aada la gihapon an problema nga sugad hin sundang ni Damocles in dayuday nga naghahatag hin kabarak-an kay bangin ha iya pagtawtaw in makautod han ginhihingyap nga kauswagan diri la hini nga 16 kundi han mga apestado nga mga lulugar nga nakakatagamtam han mga kalungganayan nga dara han pagciudad han 16.

Kun ha pagkita han mga miembros han LCP in usa nga pagtamak han ira katungod an pagin ciudad han 16, usa naman nga kahalod an ira pagprotesta diri la han 16 kundi han iba pa nga mga LGUs. Kun malilipay an mga miembros han LCP han pagbalik han 16 ngadto han pagin mga municipio, pihado naman nga magkakabibido an mga miembros han LMP kay an ira naman IRA share an maiibanan.

Yana nga aadto pa man ha Korte Suprema an kabubwason han isyu, an aton na la siguro mahihimo amo an pag-ampo nga makita han mga mahistrado nga dako kaupay an magigin kaperdihan diri la han 16 kundi han nasud mismo kun diri nira tatagan hin duon an rason nga puede la gihapon magin ciudad an 16 bisan may-ada na RA 9009 kay nakapagsumiter naman han mga kinahanglanon an 16 nga naghihingyap magin ciudad antes pa padakoon an ginkikinahanglan nga pangita tikang han P 20M ngadto han P 100M hin LGU o mga LGUs nga naglalaum magin ciudad.

Aton unta pangitaon nga ini nga pagtalinguha naton nga magin ciudad an Borongan – ngan han 15 nga iba pa – in diri la personal nga hingyap hin usa o pipira nga mga tawo. Ini in para han kabubwason han LGU labi na han mga kabataan nga masunod ha aton. An pagin ciudad usa nga mamadagmit nga higayon kay han pagin yano la nga municipio nga matagamtaman naton an ginhihingyap nga kauswagan.

Magkaurosa unta kita ngatanan hin pag-ampo tungod han katumanan han aton hingyap nga unongan kita han Korte Suprema han aton aton pagin ciudad. Hinaut unta nga hini nga mga takna nga gin-aaro ana ton pagburublig ngan pagkaurosa aton anay hingalimtan an mga personal o ano pa man nga mga pagkadiro-diperensya basi naton maipakita nga kita in nagtutuyo gud man han kauswagan ngan kaupayan han aton komunidad.

Maupay nga takna ha aton ngatanan!

Ginhihingyap nga mga Pagbabag-o

2009-01-13T15:59:00.001+08:00

Haros duha na ka semana na daman an naiban han 2009.

Yana nga tuig, yadi hin akon listahan hin pipira nga importante nga mga pagbabag-o nga ginhuhunahunaan ko nga angay naton matuman. Siguro an tagsa ha aton may-ada mga ginhihingyap o gin-uungara nga mga pagbabag-o han aton kinabuhi, kamutangan ha kinabuhi, kalibungan, ngan iba pa. Sanglit kun may-ada niyo mahidudugang hini nga akon listan, siguro karuyag sidngon iton in angay niyo matagan hin atensyon o mai-aro hin kabatonan tikang han may-ada poder makatuman.

Usa han akon mga ginhuhunahunaan amo an pagkamay-ada pagbabag-o han aton kakalsadahan. Giiiha-i na ini nga hingyap han mga Estehanon ngan unta magkamay-ada na yana nga tuig katumanan.

Ikaduha ko nga iginlista an pagkamay-ada kabag-ohan han mga sistema dida hiton aton mga buhatan nga diri nasubay han mga kaangayan nga mga palisiya ngan mga proceso. Mamay-ada ngani naton panahon, pagtatag-usaon naton ini ngatanan. Tutal halaba pa iton 2009, ngada siguro hiton Disyembre matutukib naton ini ngatanan.

Ikatulo ko nga hingyap nga magkamay-ada kabag-ohan an pagin makurimot han mga awtoridad nga maibanan na manla iton huruygo dinhi han aton dapit. Diri manggud nakakaintindi iton mga hugador nga permi la hira perdido hini nga buruhaton, it nagdidinaug la iton kapitalista. Usa pa, di ba it nakakakonsensiya nga imbes nga ipakaon han pamilya, iginhuhuygo pa iton guti-ay na ngani nga pangita? Ngan makadaug man hin talagsa, diri ba it nakakakonsensiya nga an imo ginkakaon in kaperdihan han imo igkasi-tawo nga kadam-an waray iba nga ginkukuhaan hin pansuporta han pamilya?

Ikaupat ngan unta matagan hin kaangayan nga aksyon dayon iton sitwasyon han barangay road ha Songco tipasulod ha Greenland kun may burublang. Ginhihimo na nga paradahan ini nga aragian ngan haros di na makaagi an mga sarakyan. Labot la nga danay napupwersa an usa nga taga-Greenland o bisita man nga maglakat tipasulod bisan kun may karga nga mabug-at, usa ini nga delikado nga sitwasyon kun magkamay-ada emergency ha sulod han Greenland pananglitan sunog o may kinahanglan madara ha ospital. Kairo man hiton mga matutuman han remalaso.

Ngan siyempre labaw han ngatanan an pagkamay-ada kabag-ohan han aton mga kalugaringon. Ambot kun may-ada makakasiring nga diri niya kinahanglan magbag-o. Pareho na ini han istorya han usa nga nag-hermana hin piyesta nga gintatagan han padi hin higayon nga mangumpisal pero siniring nga waray niya ano man nga sala. Sanglit siniring an padi nga hiya na la an igpuprusisyon imbes nga an imahe han patrona kay baraan man ngay-an hiya.

Maupay nga takna ha aton ngatanan.

Bag-o nga Tuig, Panahon hin Pagbabag-o

2009-01-05T13:37:00.003+08:00

2009 na!

Uso pa ba an panhimo hin mga New Year’s resolution?

Han kabataan pa kami, permi kami ginapapahimo han amon mga magturutdo hin mga New Year’s resolution pagbalik namon ha klase han siyahan nga adlaw han pangiskuyla han sinulod nga tuig. Ambot kun may-ada natuman han bisan usa han akon mga ginhimo hadto. Pero han natikatigurang ak, haros kada adlaw naghihimo ako hin saad nga magbabag-o. ngan ambot kun pira daman an mga natuman han ikinaadlaw nga mga saad.

Importante kaupay an paghimo hin sugad han New Year’s resolution. Pero diri karuyag sidngon nga ha pagtikang la han tuig ini puede mahimo. Ha ngatanan nga takna han aton mga kinabuhi, puede kita makagtikang hin pagbabag-o. Ngan puede kita maghimo hin mga saad nga an katuyoanan amo an pagbabag-o.

Agsob kita magpinanhimo hin mga saad nga danay diri naton kinahanglan himoon. Agsob kita naghihimo hin mga saad nga danay diri importante han aton pagkatawo ngan han aton relasyon han aton igkasi-tawo. Yana nga panahon siguro maupay nga maghimo kita hin mga resolusyon o mga saad nga makakahatag hin maupay nga resulta para han aton kalugaringon, pamilya, buhatan, komunidad ngan iba pa.

Yana nga bag-o nga tuig, siguro pira han mga importante nga mga saad o resolutions nga angay naton mahimo amo an pagin mag-upay nga mga empleyado (pagsulod ha oras, pag-uli ha oras, pagserbisyo hin ungod-ungod han mga kliyente), mahigugmaon nga mga kag-anak, tuhay nga mga magturutdo, tinuod nga kasangkayan, magtadong nga mga punoan, tangkod nga mga negosyante, ngan iba pa.

Labi han ngatanan, siguro maupay daman balikan naton an mga saad mahitungod han aton pag-asawa, pagpabunyag, paglingkod ha pwesto, pagkarawat hin trabaho, pagkarawat han obligasyon subay han aton pinasaran nga propesyon, ngan iba pa.

An kada adlaw in himoon unta naton nga tinikangan hin bag-o nga kinabuhi. Ngan an kada adlaw magin bag-o nga okasyon basi makabaton kita han kanan Diyos tawag ngadto han pagsantos han aton mga kinabuhi.

Usa nga bag-o nga tuig nga puno hin mga grasya han Diyos ha aton ngatanan!

PBA0998p14r8

Pasko na Gud II

2008-12-23T10:40:00.002+08:00

Pasko na gud man.

Nasiring an iba nga iton Pasko kanan mga kabataan. Kadam-an ha aton in makakasiring nga tinuod ini kay bisan hi ako sugad hin diri na ura-ura nga naabat hin karisyuhan o excitement nga sugad han mga nakalabay nga panahon. Baga nawara na an romántiko nga pagkita han Pasko ngan sugad hin pagtuman na la an ngatanan.

Usa siguro ini nga tigaman kun ano gud man an kan Cristo sinisiring nga an ginhadian han Diyos in para han kabataan. Iton bata malipayon la ha butnga han mga problema nga gin-aagian han katigurangan. Guti la nga kaupayan nga imo maihatag o maipaangbit hiton bata, kuntento na hiya ngan. Makapanarit o makag-caroling la yana nga kapaskohan ngan makakakarawat bisan la piso, mahiyom-hiyom na. Pero an tigurang, bisan nakakakarawat na hin extra bonus, bitin pa!

Oo gad ngani, iba naman an responsibilidad han tigurang kontra han kabataan. Pero usa ini nga butang nga angay naton ipanmalandong. Kay-ano nga ura-ura na hin kadako an panahon nga iginhahatag han katigurangan hin mga butang nga diri kaangayan paggamitan han iya panahon? Ngan ginkakalimtan naman an mga butang nga angay niya tagan hin atensyon? Pira dawla yana nga mga amay an hinunumdom pag-upod han pamilya ngadto ha singbahan ngan pira naman an makakahimo hingalimot han bublangan? Pira nga mga nanay an mahinunumdom pag-ampo upod an pamilya ngan pira an mamaurugon an pakigharampang han mga kasangkayan o bisita? Pira nga mga Cristiano an mahinunumdom han karuyag sidngon han Pasko ngan igpasamwak ini han iya igkasi-tawo?

Damo ngan dako an responsibilidad han katigurangan. Pero danay nahingangalimtan an pinakadako ngan pinakaimportante nga rason han ngatanan nga mga pagbudlay: an paggiya han kabataan nga magin maupay ngan tuhay nga mga anak han Diyos. Ha aton pagtalinguha nga matuman an aton mga responsibilidad komo mga katigurangan, nahingangalimtan naton an imbitasyon han aton Ginoo, an pagbiling han ginhadian han Diyos ngan han Iya katadungan. Di ba nagsaad Hiya nga kun matuman naton ini, Iya ighahatag an ngatanan?

Balik kita han pagin mga bata (childlikeness) – diri an pagbinata-bata (childishness) basi naton masudlan an Ginhadian han Diyos ngan maabat an tinuod Niya nga gahum basi makagsalin-urog kita han Pasko nga may ungod-ungod nga kalipayan ngan may mga kasingkasing ngan panhunahuna nga nasarig ha Iya ngan natoo ngan naglalaum han Iya gugma ug kamakisasangkayon!

Maupay nga Pasko ha aton ngatanan!

PBA09nr5q7o1

Pasko na Gud I

2008-12-22T09:59:00.001+08:00

Pasko na gud man.

Ha butnga han aton mga kalipayan ayaw naton hingalimti nga an Pasko in usa nga pagsalin-urog han kanan Diyos gugma, panginano ngan pagpaid nga Iya iginpakita pinaagi han Iya pagparad-an han Iya bugtong nga anak nga hi JesuCristo aton Ginoo basi talwason kita tikang han gahum han sala.

Ini an pinakakongkreto nga pagpakita hin gugma. Siring pa han aton Ginoo dida han Juan 15: 13, “Waray na malabaw pa nga gugma kay han paghalaran han imo kalugaringon nga kinabuhi tungod han imo kasangkayan.” Amo ini an pinakadako nga intensyon nga imo mahihimo para han igkasi tawo. Di ba nasiring kita ha English nga “it is not the gift but the thought that counts” kumbaga diri daw importante kun ano an iginhatag nga regalo kundi an intensyon o sidngon ta nga kaburut-on han taghatag. Pero kun ungod-ungod an imo pag-regalo siyempre diri ka mahatag hin bisan la ano. Sanglit diri la importante an thought o an kakinasingkasing han regalo – importante daman kaupay kun ano mismo an regalo.

Sugad na la han Diyos. An Iya mismo anak an Iya iginhatag ngan iginhalad para ha aton. Diri ako nasiring nga kinahanglan marahalon nga butang an igreregalo. An importante kinasingkasing ngan an katuyoanan an kaupayan han aton gintatagan ngan han kaupayan han nga maaangbit han iba tikang han makakatagamtam han regalo. Kay kun malilipay an tatagan hin regalo, karuyag sidngon makakahatag liwat ini hin inspirasyon ha iya nga makalipay hiya han iba nga tawo. Asya nga yana nga panahon diri na maupay nga panregalo labi han kabataan an mga uyasan nga sugad han pusil-pusil o ano pa man nga uyasan nga imahe hin mga sinagmiton nga pan-awayan. An mag-upay nga regalo para han kabataan adton mga makakabulig nga maporma hiya komo produktibo nga miyembro han sosyedad o adton makakabaton han mga batakan nga mga panginahanglan.

Karuyag ko ngay-an matagamtaman ini nga okasyon hin pagpasalamat han ngatanan nga mga tawo nga nagpaangbit han ira mga hiagi, kusog, gugma ngan suporta ha akon ngan han akon pamilya han mga okasyon nga ako in nakada han kasakit. Damo nga salamat, bendisyunan kamo han aton Makagarahum nga Diyos ngan maupay ngan mahinungdanon nga pagsalin-urog han Kapaskohan!

Ha aton ngatanan, makagsalin-urog unta kita hin Pasko nga puno han kanan Diyos mga gasa ngan mga bendisyon!

- ES Reporter 12-14 to 20

Singbahan ug Estado

2008-12-18T17:11:00.001+08:00

Usa han mga importante nga kurso han nakada kami ha seminario mayor amo Ethics. Ini an sanga (branch) han Pilosopiya nga an gin-aadman an mahitungod han sinisiring nga moralidad (morality) o an katadungan han ginbubuhat (upod na an ginhuhunahunaan ngan ginpaplano) han tawo subay han iya kinaiya komo usa nga tinuha han Diyos nga may panhunahuna (intellect) ngan kaburut-on (will).

Komo usa nga tinuha nga may panhunahuna ngan kaburut-on, an tawo (nga ginkokonsidera komo pinakahitaas nga klase hin hayop subay han siyensiya) naiiba han ordinaryo nga mga kahayupan. In inga kamatuoran usa nga butang nga angay pagdumdomon labi na yana nga mga panahon nga ha butnga han paggamit han tawo han iya Nahum nga makapanhunahuna, sugad hin mas pinapaboran la gihap iton hingyap hiton mamahabubo nga mga karuyagon ngan diri pinamamatian an katadungan ngan maupay nga rason.

Nabukwat na daman in inga isyu mahitungod han iginduduso nga balaudnon ha Kongreso pagtaga-reproductive health. Usa han mga isyu nga siyempre paghihirisgutan an tungod han pagkakabulag daw kuno han Singbahan ug Estado. Damo iton nasiring nga an Singbahan diri angay magbuot han mga pitad nga hihomoon han Estado kay iba man iton ira mga responsibilidad. Sugad daman nga iton tawo nga ginseserbisyohan han Singbahan ngan Estado in puede pagtungaon.

Ambot kun kay-ano nga diri gud man makarawat hiton “kamag-araman” nga iba nga iton usa nga tawo in diri puede pagtungatungaon. Bug-os hiya ngan iton iya mga gawi in diri puede maiba hiton iya kinaiya. Kun pagpiriton nga pagbulagon iton kalag ngan lawas han tawo, iton resulta hiton mapatay an tawo. Kay iton kalag amo an naghahatag han kinabuhi. It kuri la hini kun ini nga iba nga “kamag-araman” diri na natoo nga may kalag iton tawo.

Makabuburong gad nga iton kama-aram hiton iba nga tawo in diri ginagamit hiton kaangayan nga paggamit. Diri ada hira maaram han sinisiring nga “The end does not justify the means” o ha aton pa, An panuyo diri naghahatag hin katadungan han pamaagi. Karuyga sidngon, bisan kun an katuyoanan han reproductive health bill in maupay, diri daman puede igsakripisyo an kinabuhi han inosente nga tawo (bata ha sulod han tiyan han iroy). Nasiring hira diri upod itinutugot an abortion hini balaudnon pero kun maghatag ka hin suporta han babaye nga mag-aagi hin abortion, sugad na daman ini hin okasyon nga magpa-abort an hin-o man nga diri intresado buhi-on an iya iginsasagpon.

- ES Reporter 07-31

Singbahan ug Estado II

2008-12-18T17:10:00.000+08:00

Subay han amon gin-adman, an kamaaram han tawo tungod ini han iya kalag (soul) nga espirtuhanon (spiritual) nga nakakagahin (share) han kanan Diyos kinaadman. Ha Genesis mababasahan naton nga an tawo la han ngatanan nga mga gintuha han Diyos an ginhingahan (breathed upon) han Diyos, karuyag sidngon an tawo la an may kinabuhi nga Diyosnon han ngatanan nga tinuha. Ini nga kamatuoran in nakakahatag han tawo han diri la yano nga posisyon komo pinakahitaas nga tinuha han Diyos ha tuna, ngan komo usa nga tinuha subay han kanan Diyos imahe ngan kaparehuan (imahe and likeness).

Ini daman an nakakahatag ha aton hin kaibahan han iba pa nga mga tinuha sugad han kahayupan ngan mga katanamanan. Bisan kun may-ada naton kaparehuan han kahayupan tungod kay may-ada naton gahum han pagkiwa (locomotion) ngan han mga tanum tungod nga kita in nagtutubo (growth) ngan nakakapagpadamo (reproduction), nalabaw pa kita ha ira kay sugad han Diyos ngan mga iba nga mga espirituhanon nga mga tinuha sugad han kaanghelesan, may-ada naton kaburut-on (will) ngan panhunahuna (intellect).

Tungod kay may-ada naton panhunahuna ngan kaburut-on, diri la kita nadepende han sinisiring nga instinct sugad han kahayupan. An instinct usa nga gasa han Diyos ngadto han kahayupan nga nakakabulig ha ira nga mabuhi ha butnga han damo nga mga ayat han ira kalibungan ngan igkasi kahayupan. An tawo may-ada daman hini kundi tungod han aton pagkamay-ada panhunahuna ngan kaburut-on, sugad hin diri gud ini nagagamit labot ha mga magkuri nga sitwasyon (emergencies).

May-ada daman naton sinisiring nga mga appetites o sidngon ta ha aton nga gana. An kahayupan ira ginbubusog an ira gana pinaagi han pagkaon ngan iba pa nga mga lawasnon nga karuyagon. An tawo, diri la nadepender han lawasnon nga mga hingyap, kundi mas pinapaboran an mamahitaas nga gana nga nabubusog pinaagi han kinaadman ngan pagsunod han mag-upay nga mga sugo han Diyos.

Bisan ngani an iba nga kahayupan natututdoan nga magkontrol han ira mga gana (sugad hiton mga liyon nga magkikarne pero kun manso na in diri basta-basta nahaklam diri sugad ngin aadto ha layaw). Asay pa man an tawo diri mahibaro magkontrol han mga gana nga mamahabubo (lower appetites) kay han panhunahuna?

- ES Reporter 08-06

Singbahan ug Estado III

2008-12-18T17:08:00.000+08:00

Tungod kay mamahitaas gud man an kinaiya han tawo kay han kahayupan, kinahanglan nga pag-adman han tawo nga magkiwa o gumi-os subay han ginpapangaro han iya kinaiya. An aton pagtukod hin mga institusyon in pagpakita nga may-ada naton kapas nga malabwan an aton “pagkahayop”.

Tungod hini nga aton pagin mga tinuha nga may-ada kinaiya nga espirituhanon (ngan Diyosnon pa gad unta ngani kay an espiritu man han Diyos an iginhinga ha aton nga gintatawag nga ruah ha Hebreo), an gi-os o kiwa han tawo in nahasusulod han sinususugad nga moralidad o an pagsubay han gi-os o gawi han kaupayan o katadungan. Iton moralidad o kaupayan han gi-os, kiwa o gawi han tawo in diri ini ginbut-an la hin bisan hin-o nga tawo o hin usa nga institusyon sugad han Singbahan. Ini in subay han kinaiya han tawo komo tinuha nga may-ada panhunahuna ngan kaburut-on.

Kun aton susubayon an kinaiya han tawo, an iya panhunahuna (intellect) nagpapakita nga hiya in may-ada kapas nga maghimo hin mga programa, proyekto ngan mga buruhaton nga makakabulig diri la han kinalugaringon nga kaupayan kundi han kanan kadam-an daman. Tungod han iya kaburut-on (will) in makakahimo hiya hin mga desisyon nga diri la an iya kalugaringon an maaapektohan kundi an iba daman nga katawhan. Tungod hini nga kamatuoran kinahanglan magkamay-ada mga giya hin pagkiwa, pag-gios ngan paggawi nga angay pag-arabuyonan subay han kinaiya nga kumon han ngatanan ngan haros gintutuohan o ginsusunod han bisan namanla han kadam-an.

Tungod hini nagkamay-ada naton sinisiring nga moralidad nga kinuha han pulong nga mores nga an karuyag sidngon mga kustombre, mga ginbubuhat, mga ginawian, mga giya. Sanglit iton moralidad diri ini basta la nga iginsugo, iginpasunod o iginmando hin usa nga tawo o usa nga institusyon. Ini in iginbase han kinaiya han tawo ngan han mga ginawian na han katawhan tikang pa han una nga mga panahon nga an katuyoanan an maghingaupay an tagsa ngan an ngatanan.

Kun an moralidad nagtutuyo nga maghingaupay an katawhan, kay-ano man nga pagpupudngan an pagtutdo hini? Kay-ano man nga pagrarauton an hin-o man o ano man nga instutusyon nga mag-uundong hini.

- ES Reporter 08-13

Singbahan ug Estado IV

2008-12-18T17:06:00.001+08:00

Tungod han importansiya han moralidad ha kinabuhi han tawo igin-uundong hini han Singbahan. Kay-ano nga an Singbahan an siyahan nga angay mag-undong hini? Kay hiya man an may katungod maghimo hini nga pitad tungod nga an iya gud man gintatagan han atensyon amo an kalagnon nga aspeto han tawo.

Kun sugad, masiring an iba, klarado nga an Singbahan in angay la manginano han kalagnon nga bahin han tawo. Mali ini nga pag-intindi. Subay han aton iginsumat han nakalabay nga mga semana, an kalag an nagbubuhi han tawo. Karuyag sidngon, kun importante kaupay an kalag nga amo an nagbubuhi han tawo (being the principle of life) karuyag sidngon, an lawas daman han tawo nasasakop han kanan Singbahan panginano kay an lawas nga ginbubuhi han kalag in diri man bulag han kalag mismo.

Ngan tungod nga an kalag ngan kinabuhi in aada han lawas, ini nga lawas in diri angay magbinuhat hin mga butang nga makakaraut han kalag. Tungod hini, an Singbahan may-da daman responsibilidad nga manginano han lawas han tawo. Ngan angay la daman nga manginano kun nag-iinano in inga lawas basi diri maghingaraut an kalag.

Usa pa, an prinsipyo nga pagbulag han Singbahan ngan han Estado (separation of Church and State) in aada la han sinisiring nga governance ngan administrasyon. Pero ha iba nga butano, diri na puede igduso ini ga pagbulag. Ha iba nga butang nga mahidadabihan an isyu han kamaupay ngan kaupayan han tawo, diri puede umukoy an Singbahan. Komo usa nga iroy ngan magutrutdo (Mater et Magistra), an Singbahan kinahanglan magpaabat han iya presensiya, magpabati han iya tingog, ngan mag-alsa han iya mga butkon labi na kun an apestado han mga desisyon o kiwa han gobyerno o estado amo an mga inocente, an mga waray tingog, an mga kablas ngan magluya, ngan an iba pa nga waray kapas ig-undong an o umato para han ira katungod ngan kaupayan.

Kun pasasagdan naton an Estado la an magbinuot, maabot an panahon nga bisan an mga butang nga diri nasubay han aton kinaiya komo tawo in mapupuede na kay masunod manla hiton desisyon han kadam-an kay pagboborotosan manla. Sugad yana ha iba nga lugar, puede na mag-asawa an pareho babaye o pareho lalaki. Diri ba makangingirhat iton nga balaud nga diri nasubay han kinaiya han tawo? Kay-ano dawla nga an Diyos nagsiring nga an angay mag-asawa an lalaki ngan babaye? Dumdoma na la kay-ano magkaiba iton mga ikinatawo han duha!

- ES Reporter 08-20

Singbahan ug Estado V

2008-12-18T16:53:00.001+08:00

Klaro kaupay an lugar han Singbahan ha sosyedad. Diri la ini pagbinuot-buot nga posisyon han Singbahan kundi usa nga katungod ngan responsabilidad nga gin-aaro han iya kinaiya ngan han kinaiya han tawo.

Kun diri ini makarawat han iba, diri hira angay magreklamo kun diri hira pakarawaton han komunyon o han Lawas ni Kristo. Kay-ano nga makmulgar ka ngin diri ka man nasunod han igintututdo han Singbahan? Diri ba an karuyag sidngon han pagkomunyon amo an pakig-usa kan Kristo? Ngan an pakig-usa kan Kristo pakig-usa han Singbahan nga Iya igintukod? (Ngan kun mapakiana ka pa kun asya ba talaga ini an Singbahan nga gintukod ni Kristo, pag-admi daw an ngatanan nga mga Singbahan kun hin-o ba iton nagtututdo gud man han Iya mga iginbilin nga kasugoanan?)

Iton kuri hiton iba nga “kamag-araman” iton ginsusunod la iton ira kalugaringon nga paguita han kinabuhi ngan diri na namamati han mag-upay nga mga tutdo. Oo gad ngani damo an diri mga perpekto ha sulod han Singbahan ngan usa ako, siguro usa ka daman, ngan bisan siguro kapadian ngan kamadrehan may-ada diri gud nakakasunod han perpekto nga dalan nga ira ginsumpaan, pero diri ini nakakahibang han kamatuoran nga ha kabug-osan an Singbahan in usa nga iroy ngan magturutdo nga an igin-gagahin nga hibabruan an makakaupay han tagsa ha aton ngan han ngatanan.

Diri lugod ginhuhunahunaan kun uunan-on pa iton pamaagi nga iton kurapsyon ngan karat-an ha mga sistema han gobyerno in mawara. Bisan kay hira iton naghihimo han balaud, diri lugod hini nga mga kongresista ginhihimuan hin pamaagi nga iton pork barrel ikadto na la lugod han mga ahensiya nga nagkikinahanglan ngan diri na hira an magdesisyon kun ipang-ngangain ini nga mga pondo. Ano ba an gamit han mga development plans kun iton pagpondo hini madepender la gihapon han kaburut-on hin pira nga magdedesisyon.

Kadamo pa nga mga butano nga mahihimo han Estado basi ira mabuligan an mga katawhan kay hin paghibang han mga institusyon nga angay lugod pakusgon. Diri lugod igdiri bugway an prostitusyon ngan panagan hin pondo nga pagpapakabuhian ini nga kababayen-an nga nagpipinanmaligya han ira kalawasan. Diri na la tagan hin pondo an mga kag-anak han kabataan nga nagsisinasarang ha kakalsadahan. Diri na la lugod tagan han ginkikinahanglan nga atensyon an agrikultura basi malikyan an kawaray pagkaon. Diri na la lugod makigburublig an Estado han Singbahan ngan iba pa nga mga relihiyon nga magpakaupay han katawhan pinaagi hin mga programa ngan proyekto nga gintitikangan hini nga mga grupo.

- ES Reporter 08-27

Singbahan ug Estado VII

2008-12-18T16:52:00.000+08:00

Imbes nga pagmutmutan hiton Kongreso iton isyu hiton populasyon, kay ano nga diri lugod pagmutmutan iton “populasyon” hiton mga kurap nga mga tawo ha gobierno nga mas nakakahibang hiton balanse hiton karikuhan han Pilipinas.

Kun ungod-ungod iton kan Congressman Lagman, ngan han iba pa nga mga kongresista, pagbulig nga masolbar an kapobrehan hiton mga Pilipino, mamaupay lugod nga ira tagan hin ungod-ungod daman nga atensyon iton mga isyu hiton kurapsyon. Gi-uunahi na iton pagtaga pork barrel. Kay-ano nga diri nala ideretso ini nga mga pondo hin mga prioridad nga mga proyekto han tagsa nga LGU? Kay-ano kinahanglan pa ipaagi han desisyon han kongresista kun hin-o iton iya tatagan nga LGU? Kasimple manla hiton problema: pag-develop han nasud pinaagi han mga komunidad. Kay-ano pa nga an magbubuot kun ikakain iton kwarta in usa nga magbabalaud o mga tawo nga nagpapaluyo hin magbabalaud? Puede ma iton ada igderetso hin mga proyekto o mga programa nga na-prioridad na han mga LGU kay nag-agi naman ini hin mga iristorya ha ilarum. Ngani, kay-ano nga igkikinadtoon pa hin mga kongresista an salapi han gobierno, samtang mag-aram naman kita nga it mga panginahanglan han katawhan in madali makit-an sugad han mga eskoylahan ngan mga libro han kabataan, mga health centers ngan medisina, mga kalsada, mga tulay, mga river control, mga binhi ngan irigasyon para han mag-uruma, ngan damo pa nga klaro nga mga panginahanglan.

Kagi-sisimplehi nga solusyon nga ginpipikuri pa. Igin-iinamong pa iton mga inosente nga kinabuhi. Igin-iinamong pa iton mga isyu nga klaro naman nga diri angay pag-inamong-amungon. Igin-iinupod pa hiton samok iton mga institusyon nga angay lugod suportaran ngan parig-unon sugad hiton pamilya. Ngani, aada hiton aton Konstitusyon nga angay pakusgon iton PAMILYA. Pero imbes nga pakusgon, ginmamalakahibang na lugod. Ginmamalakapaluya iton pundasyon! Ka wara data naman nga mga sistema ngan panhunahuna!

Ambot kun kay-ano nga di pinanggagamit iton pinanhibaruan ha eskoylahan NGA ITON PAMILYA ASYA ITON BATAKAN NGA INSTITUSYON HAN SOSYEDAD ngan angay tagan hin suporta basi magin maupay iton komunidad.

Kadamo pa lugod hin mga probisyon han Konstitusyon nga diri pa gintatagan hin ungod-ungod nga atensyon. Kay-ano nga diri lugod asya paghiwaki-on sugad na la hiton paghimo hin balaud mahitungod han political dynasties!

- ES Reporter 09-10

Singbahan ug Estado VIII

2008-12-18T16:50:00.001+08:00

Usa han mga isyu nga igin-uundong kuno hini nga pagtaga Reproductive Health Bill amo an pagtaga-katungod han kababayen-an.

Kuri na manggad kay ha pagmalahatag hin katungod hin usa nga sektor diri gintatagan hin duon nga maprotehiran daman iton iba pa nga sektor, sugad han sektor han mga inosente nga kinabuhi nga aada pa la han tiyan han nagsasagpon nga iroy.

Damo iton mga ginhihimo yana nga mga balaud ha bisan diin nga parte han kalibutan nga an katuyoanan kuno an makatahag hin proteksyon ngan makag-undong han mga katungod han mga sinisiring nga mga “marginalized” nga miembros han sosyedad sugad han kababayen-an, kabataan, mga may kapansanan, mga katigurangan, ngan iba pa (upod na an mga kahayupan).

Iton problema naman, danay ha pagmalahatag hin katungod han iba, nagkakamay-ada naman bag-o nga mga sistema hin diskriminasyon. Usa na dinhi an isyu ha Amerika nga an usa nga white male Protestant American in nagreklamo nga waray na hiya kakarawta hin panarabahuan tungod kay diri hiya Asyano o Aprikano, diri daman hiya imbalido, diri daman hiya babaye, ngan diri hiya miembro hin minorya nga singbahan. Ha pagprotehir han mga “minorya” nagkamay-ada naman diskriminasyon han “mayorya”. Kuri pa kay diri man ngatanan nga white male Protestant American in bulig han riko nga populasyon han Amerika.

Nahinanabo daman ini ha paghatag hin proteksyon han kababayen-an. Diri gad nga nakontra ako han paghatag hin proteksyon han kababayen-an. Pero kun ungod-ungod an pagprotehir han kababayen-an, igdiri na unta iton prostitusyon ngan tagan hin ungod-ungod nga suporta han mga livelihood programs an kababayen-an nga diri nira himoon nga rason an kawara pangita sanglit nagbabaligya na la hira han ira lawas. An mga aada ha higtaas nga posisyon ha gobyerno asya unta iton mag-una hiton maupay nga ehemplo nga diri manbabaye (o manlalake), nga magin tangkod han pamilya ngan mga asawa, nga diri tratuhon an kababayen-an nga pahalibwayan o garamiton kun diri puede o nadiri an asawa.

Kawara naman integridad hin usa nga taga gobyerno kun nag-uundong hiya han katungod han kababayen-an tapos hiya ngay-an in may-ada kerida o nadanay kuno tumalimsaw hin iba nga babaye (kuri la kay kun iton gintatalimsawan in mamalubog pa siring paman han iba).

-ES Reporter 09-17

Singbahan ug Estado IX

2008-12-18T16:49:00.000+08:00

Piho ako nga kun pumasar an Reproductive Health Hill, masunod na an iba pa nga mga balaudnon nga ginkakarawat na ha iba nga mga nasud ngan pirit iginmamalakasulod dinhi han aton sistema. Usa hini an pagpakasal han pareho babaye o pareho lalaki, an diborsyo, an euthanasia, ngan iba pa.

Hini ngatanan, nagawas nga an ginbabasehan la han mga magbabalud ngan mga gobyerno amo an tawhanon nga pag-intindi han kinabuhi, diri an Dyosnon nga pagkulaw han kasagradohan han kinabuhi. Asya ini an usa han mga kaluyahan han demokrasya. Kay agsob nga an pinasasagdan la an boses han kadam-an diri han kamatuoran. Pananglit magmamadamo na iton hingada ha puwesto nga nag-uundong han mga sistema nga nakontra han igintututdo han Singbahan nga amo gud la an ungod-ungod nga natigdong ha ngaran han kamatuoran, manhihipasa ini nga mga baliko nga mga balaudnon ngan ana ton sosyedad mawawara hingaradtuan nga tuhay.

Kamakangingirhat paghunahunaon kun umabot na an takna nga an Pilipinas in magin usa nga nasud nga diri na namamati han kamatuoran, kundi nadepender na la han tawhanon nga pag-intindi han kinabuhi. Kairo hiton mga yano nga katawhan, kairo hiton mga waray aram, waray karikuhan, ngan waray maupay nga pamatasan nga hipagmamat-an. Kairo hiton aton nasud.

Pero kay diri gud mag-iiha maabot ini nga panahon kay iton mga Pinoy waray man labot han kamatuoran. An importante makakaon ngan makapagpahalibway. Bisan ano na la iton hinabo hit sosyedad basta diri la hiamong iton kalugaringon, waray ko la – asya ini iton panhunahuna han ordinaryo nga Pinoy. Kamakalolooy, kamakahahangrit, kamakangingirhat. Kawara upay nga panhunahuna ngan pamatasan.

Para hadton mga Pinoy nga masugot han igintututdo nga kamatuoran han Singbahan, aada ha iyo an tinuod nga kabubwason han nasud. Para han han mga kabatan-onan nga andam mahibaro han kamatuoran, hi kamo an ungod-ungod nga paglalauman han aton sosyedad. Hinaut unta nga magkaurosa kita kay aada la hiton pagkaurosa an katuhayan, kaupayan ngan pagdarag-an han kamatuoran.

- ES Reporter 09-24

Singbahan ug Estado X

2008-12-18T16:47:00.000+08:00

May-ada manggud ada masiring nga ura-ura na manla ak hin kamakiSingbahan.

Maaram ako nga dida han Singbahan may-ada daman nga diri mag-upay nga mga miembro. Bisan ako diri ako makakasiring nga perpekto ako nga miembro han Singbahan. Diri daman ako masiring nga ura-ura ako hin katangkod han iya mga igintututdo. Pero diri na iton sayop han Singbahan. An importante, an Singbahan komo usa nga institusyon in nagtututdo, nag-uundong ngan natindog ha ngaran han kamatuoran, katuhayan ngan kaupayan.

Bisan ngani han panahon ni Papa Alejandro VI, usa nga babayero nga punoan han Singbahan, waray manggud niya igtutdo nga maupay ngay-an pagin babayero. Waray niya gamita an iya poder basi bag-ohon an igintututdo han Singbahan ngan masunod an iya bisyo. Kun ikukumparar hiya kan Hadi Enrique VIII han Inglatera nga gabay bumulag han Singbahan basi la diri niya bayaan an iya kababayero, mamatuhay pa hi Papa Alejandro bisan kun diri daman giupayi an iya kabisyoso.

Pero dinhi pa la makikita na naton an kamatuoran nga diri gud man magpapasibaya hi Cristo nga an Iya igintukod nga Singbahan in mapailarum han karat-an. Siring pa niya, bisan an ganghaan han impyerno diri gud man magdadaug kontra han Singbahan.

Sanglit gidadamo-i iton nagmamalahimo hin pamaagi nga maperdi nita iton Singbahan. Siyempre, kun maruruba iton Singbahan, mawawara na institusyon nga matindog han kamatuoran, katuhayan ngan kaupayan. Libre na an mga pwersa ni Satanas nga maghadi ha kalibutan ngan magpasarang han ira mga karat-an, kamalaw-ay, ngan mga baliko nga mga pagturun-an. Ámbot kun hain ka magapil: han Diyos, kamatuoran ngan han Singbahan o kan Satanas, han karat-an ngan han mga grupo, hugpo ug mga institusyon nga naghihimo hin mga pamaagi nga maruba an Singbahan? Waray hini burubutnga-ay. Iton pagpipili-an la an pagin Dyosnon o pagin panulayon.

-ES Reporter 10-01

Singbahan ug Estado XI

2008-12-18T16:46:00.000+08:00

Masiring manggud kamo nga ura-ura hin kamabug-at han mga pinamul-iwan naton mga pamulong han nakalabay nga semana.

Pero hini nga panahon nga pirit igin-uundong an mga baliko nga mga panhunahuna ngan pagturun-an ngan ginmamalakatumba an institusyon nga nagtututdo han kamatuoran, katuhayan ngan kaupayan, diri puede nga magin mga tuod la kita nga naghuhulat han manhihinabo ngan niyan na maaaringit o malilipay kun ano an resulta. Hi kita pa daman nga mga Pinoy, hiara la kita nga maaaringit ngin diri naton maupay iton resulta han aton kamangkawara pakialam pero diri man kita naghihimo han mga tuhay ngan kaangayan nga mga pamaagi ngan mga pitad nga mabaton an aton mga reklamo, kagupong ngan kahangrit.

Pababay-an la ba naton nga an aton mga nahipagmat-an nga mag-upay nga mga pamatasan ngan mga pagturun-an in pagbabalikoon han mga tawo nga angay unta magprotehir ngan sumuporta hini nga mga pagturun-an ngan mga pamatasan?

Kamakaaalo nga an mga mag-upay nga mga hinimo han tawo sugad han rice terraces ha Benguet, Great Wall of China, ngan mga pirámide ha Egipto ngan an mga natural nga mga karikuhan sugad han mga kadagatan, kagugub-an ngan an mga kahayupan in ginpoprotehiran ngan ginsusuportahan pero an mga pamatasan ngan mga pagturun-an nga nagparig-on han sosyedad ngan nagin basaranan han mga dokumento sugad han human rights, children’s rights, ngan iba pa nga mga rights o katungod, in ginbabalewara ngan ginmamalakahihibang ngan ginmamalakababaliko.

Ambot kun ano nga klase hin panhunahuna may-ada ini nga mga katawhan nga nag-uundong kuno han mga katungod hin pira nga sektor pero diri man narespeto han katungod han Diyos nga naghatag hini nga mga mga katungod han tawo. Kawara gad siguro talaga pagtoo han Diyos nga nagbuhat han ngatanan ini nga ira mga pitad kay kun natoo ini hira nga may-ada Diyos. Diri gad ini hira magbubuhat hin sugad. Pero bangin daman iba na iton ira gindidiyos. Kamakangingirhat!

- ES Reporter 10-08

Singbahan ug Estado XII

2008-12-18T16:45:00.000+08:00

Kun diri na iton Diyos iton ira gindidiyos, hin-o o ano paman daman kundi an nasupak han Diyos.

Kuri pa hini ngin diri hira maaram nga gin-gagamit na hira han yawa para la perdihon an ginhadian han Diyos dinhi ha kalibutan. Kay ngada hiton pag-abot han takna nga igin-gahin han Diyos, pasige an pagmalakapeperdihon han yawa han mga anak han Diyos. Ngan ha kadamo han mga nanhihinabo ngan mga igin-uundong nga mga pamaagi ngan mga pitad nga nakontra han mga igintututdo han Diyos pinaagi han Iya Singbahan, makikita naton nga aktibo an yawa nga nagkikiwa ha tuna – diri na hiya makaharadlok nga panulay kundi usa nga mabaysay nga daragita nga nagbabaligya han iya dignidad. Kumbaga, sugad hiya hin usa nga programa o proyekto nga ha una nga pagkita in makalilipay ngan makaaramdok pero an kamatuoran may-ada nagpapaluyo nga karat-an ngan kabalikoan.

Danay hiya usa nga katungod nga nag-uundong hin kaupayan ngan kalibrihan pero ha kamatuoran usa hiya nga tingkuba nga diri ka ngani maghirot imo kahuhulogan. Danay hiya mga kabatonan han mga batakan nga mga panginahanglan – pagkaon, panimalay, pamanapton ngan may-ada pa dugang nga kahalibwayan – kundi may nagpapaluyo ngan tago nga balyo nga nagpapahabubo han dignidad ngan nagwawakay han mga mag-upay nga mga pamatasan nga nahipagmat-an naton.

Pamati ko, an Pilipinas in dayuday nga magkukuri tungod nga an gugma han Diyos nagtututdo nga dida la kita ha Iya nahinunumdom kun may-ada kalamidad, disgrasya ngan kasamok. Kun nahingangada kita hin kahalibwayan, agsob kita hingalimot. Nagpapasalamat manggad pero harapaw la kay ha butnga han kabusogan ngan kalipayan sagbo kita mahingadto hin karat-an kay nahingangalimtan an mag-upay nga mga pamatasan ngan tuhay nga mga pagturun-an.

Samtang aada kita han kapobrehan, kaangayan la naton igpakita nga diri kita hingangalimot han Diyos basi Niya kita tagan hin higayon nga makatil-aw han Iya makaraamdok nga mga buhat ngan kamahinatagon. Hinumdomi naton an 40 anyos nga paglalakaton han mga Israelita ha kamingawan. Antes nira hiaguman an tuna nga iginsaad han Diyos, damo anay nga kakurian an ira gin-agian. Ngan bisan pa han nakadto na hira nag-uukoy han tuna nga iginhatag ha ira han Diyos damo la gihap an mga ayat nga ira gin-atubang.

- ES Reporter 10-15

Singbahan ug Estado XIII

2008-12-18T16:42:00.000+08:00

Pero kun nahibabaro hira pagsunod han mga igintututdo han Diyos nahuhura hira hin kaupayan.

Pareho man daman iton ha aton. Kun hibabaro la kita pagkilala han kanan Diyos kaupayan ngan magsusunod han Iya mga igintututdo, piho ako nga hingangadto kita han kahimyangan han kinabuhi.

Pero samtang nagpapahugay kita hin mga panhunahuna ngan mga sistema nga nagtututdo hin diri tuhay ngan diri matadong nga mga pagturun-an, diri kita tatagusyahon han Diyos. Aada han aton pagsunod han iya mga pagturun-an an kabug-osan han kinabuhi ngan aada han iya kamahinatagon an kabatonan han aton mga panginahanglan, diri dida han kanan tawo pagburut-an.

Kita nga mga tawo mga instrumento ka han Iya gugma ngan kamahinatagon. May-ada ha aton diri mag-upay nga mga instrumento ngan nagdadara ngadto han karat-an. May-ada ha aton mga waray gamit nga mga instrumento nga nagpapasibaya han aton mga responsibilidad han aton igkasi tawo. May-ada naman nga tangkod ngan aktibo nga mga instrumento nga andam sumupak han kanan tawo la kaburut-on ngan nagsusunod han tinuod nga dalan nga nagdadara ngadto han kanan Diyos kahalibwayan.

Ayaw kita padaug han yawa ngan han mga instrumento nga gin-gagamit han yawa. Kay bisan ano pa iton gamiton nga pulong o termino han tawo, basta diri kamatuoran an igin-uundong, kanan yawa iton trabaho. Kairo man hadton mga nagpapagamit han yawa. Ngan kamakangingirhat daman hadton nagsusunod han mga hugay han yawa. Kabul-at nga mga pulong pero ha importansiya hini nga mga isyu yanan nga panahon, diri na kita angay maggamit pa hin iba nga mga pulong. Kun para kita han kamatuoran, katuhayan, katadungan, kaupayan ngan kahimyangan, gapil kita han Diyos, diri han yawa ngan pagsunod kita han igintututdo han Diyos pinaagi han Iya Singbahan diri han yawan-on nga mga pagturun-an.

- ES Reporter 10-22

Singbahan ug Estado XIV

2008-12-18T16:40:00.001+08:00

Siring pa dida hin usa nga pelíkula, ini nga giyera in diri la tunan-on nga araway. Giyera ini han Diyos kontra han yawa, han kamatuoran kontra han limbong ngan kabalikaran, han kaupayan kontra han karat-an, han katadungan kontra han baliko nga mga pagturun-an.

Diri na la an isyu han Reproductive Health Bill an aton yana gin-iiristoryahan. Upod na dinhi an ngatanan nga mga isyu nga nahidadabihan han pamilya, kinabuhi, ngan kamatuoran. Sanglit an aton sinusudlan nga pag-awayan in diri na la sugad han nahinanabo ha Iraq o ha Mindanao. Ini an pag-awayan nga an pagdarag-an han Diyos magdadara ha aton ngadto han kahimayaan, ngan an pagdarag-an han yawa dinhi ha tuna ha limitado nga panahon in magdadara naman hin waray katapusan nga kamatayon upod han ngatanan nga nagsusunod han karat-an.

Sanglit kun nadiri ka nga hingadto han waray katapusan nga pagbasol, kaangayan la nga diri ka magpadara han mga hugay han magraut nga mga sistema ngan mga pagturun-an. Waray sama han nagsusunod han mag-upay nga mga pagturun-an. Bisan an pagin buotan may-ada daman karisyuhan. Diri la an mga pasaway an nag-eenjoy han kinabuhi. Mas malipayon an tangkod, tuhay ngan tadong nga kinabuhi.

Pruybahi daw pagbuwa, diri ba permi la aada an kahadlok nga mabisto an imo pagbuwa ngan maisgan ka? Pruybahi naman pagtangkod, bisan kun sumiring an iba nga uwat ka dara kay tangkod ka, ha imo kasingkasing aada la gihapon an kakuntentuhan nga wara ka magpadara han karat-an ngan limpyo an imo konsensiya ngan waray nimo ikaaawod bisan hin-o pa iton imo kaatubang. May-ada ngani nim kinakaritan, diri ka ngani maka-ngisi. Pero kun wara nimo gintatago, bisan ka pa madat-ugan hin puruk-anan, patalinga la gihap iton imo mga hiyom.

Sanglit ayaw naton pagpasibay-i nga maperdi kita by default. Maaram naman kamo nga kun ha basketbol diri ka ngani umulpot han imo uyas, mapeperdi ka diretso. Diri it masiring nga ikadto tana la hin iba nga adlaw an uyas ka diri pa abelable iton usa nga grupo. Sugad daman ini hiton pagtaga isyu han Reproductive Health Bill ngan iba pa nga mga balaudnon nga danay nasupak han maupay nga pamatasan ngan mga pagturun-an nga aton nahipagmat-an. Kun diri kita magpakita han aton aktibo nga pagkontra, burubuwas bangin ngani iton aton pa mga kapamilya, kapuso o ka-ano paman, iton magin biktima hini nga mga diri mag-upay nga mga sistema. Huhulaton pa ba naton nga hinabo ini antis kita maghimo hin pitad o tumigdong ha ngaran han kamatuoran?

- ES Reporter 10-29

"Guilty until Proven Innocent"

2008-12-18T16:37:00.001+08:00

Subay hiton prinsipyo hiton balaud, iton usa nga tawo bisan kun hiya in nakabuhat hin krimen o sala kinahanglan nga tagan han benepisyo han pagdududa (benefit of the doubt) sanglit hiya in gintatagad nga inosente samtang diri pa igindedeklarar han husgado nga hiya in tinuod nga nakasala (innocent until proven guilty). Sanglit permanente nga iton usa nga salaan in gintatawag la nga suspetsado (suspect) samtang di pa nadedesisyunan iton iya kaso. Kun madesisyunan na iton iya kaso ngan masigurado nga hiya in nakasala, asya pa la iton panahon nga puede na hiya matawag nga kriminal.

Pero ha kamatuoran, iton usa nga tawo nga nagigin suspetsado in nahimumutang na hin usa nga sitwasyon diin hiya in sugad na hin gin-aakusahan han iba nga tawo nga ungid nga salaan ngan kinahanglan nga mapruybaran niya ha husgado iton iya ka-inosente. Kumbaga, “guilty until proven innocent.”

Pero may-ada manggud ada mga tawo nga kinahanglan nga igpahamtang iton kamatuoran kun hira in ungid nga inosente o ngan Garay gud pagbuhat hin sala. Pananglit na la hiton kaso ni anay Undersecretary han Agriculture, hi Mr. Jocjoc Bolante. Tungod han kadako han salapi nga nahidadabi hini nga samok mahitungod han sinisiring nga fertilizar scam, ngan tungod han iya pagmalakalalagiw tikang han hustisya dinhi ha aton nasud, sugad hin iya iginpapakita nga may-ada gud niya igintitinago ngan ikinahahadlok mabukwat. Siguro diri hiya natuod han Bible passage nga “the truth shall set you free” sanglit karuyag la niya magin free pinaagi hin pagtinago han kamatuoran.

Han mga kabataan pa kita, agsob kita magbuhat hin diri mga asya ngan kahuhuman namalakabiling kita hin paagi nga matago ini nga mga diri mag-upay nga mga binuhatan. Gidadamo-i iton aton mga paagi nga ginbubuhat basi la diri mabisto an aton mga diri tuhay nga binuhatan. Basta talaga may-ada igintitinago iton usa nga tawo nahadlok it hiya umatubang hiton iristorya nga may relasyon hiton sugad nga butang. Labi na kun iton kinabuhi na iton iginhuhugar makuri gud man magpinakabidabida. Siring pa, pinupusil ha plaza iton nagpipinakabayani sugad kan Rizal. Mamaupay pa siguro ni Mr. Bolante nga ha pag-abot han panahon iton iya mga apo iton magbibinaton kun ano gud man nga klase hin tawo an ira apoy.

Maupay gad iton maaram magsekreto kay tinatapuran. Pero kun iton pagsinekreto nakakahibang hiton kadam-an ngan nakakabulig pagpadayon hin diri maupay nga mga butang, diri na ini angay igpinadayon. Kairo man hiton mga yano la nga mga katawhan nga naglalaum hin tuhay nga kinabuhi pero nagigin biktima hin mga kamag-araman nga ha maraut ginagamit an pinanhibaruan.

- was not published

Mga Posible nga Solusyon han “Cityhood Wars”

2008-12-18T16:32:00.001+08:00

Ha pagkayana, sugad hin nakakalabaw an League of Cities (LCP) dida han “cityhood wars”. Pero di pa nasurender an "League of 16" – an mga ciudad nga iginrereklamo han LCP. Uunan-on dawla an pagsolbar hini nga problema?

An siyahan nga puede hinabo amo an pagbalyo han desisyon han Korte Suprema. Kun magigin 6-6 na manla an botos pabor ug kontra han mga balaudnon nga naghimugso han 16 nga mga bag-o nga ciudad, magpapadayon an pagin ciudad han “League of 16”. Puede ini mahinabo labi na kun mabotos na hi Justice Nachura nga igkasi naton Waray-waray. Kun hinanabo ini, bangin diri la gihapon karawaton han LCP an 16 nga mga ciudad ngada han ira organisasyon. Mahiuungdan an ira pagin League of 16!

An ikaduha nga posible nga solusyon amo an pagpasa han balaudnon nga hadto pa iginmamalaka duso na han iba nga mga Kongresista ngan mga lokal nga opisyales. Ini an paghimo nga ciudad han mga kapital nga bungto han kada probinsiya labot la han mga probinsiya nga may-ada na mga ciudad. Hini nga pamaagi, piho na an Borongan, Mati, Cabadbaran ngan Tabuk. An Baybay, di mapapadayon an ka-ciudad kay Tacloban City man an kapital han Leyte. An Catbalogan naman bisan kun kapital hiya, may-ada naman Calbayog City an probinsiya han Samar!

An ikatulo, kun posible, an paghimo hin balaud nga maghahatag hin lima (5) ka tuig nga panahon nga makaabot an League of 16 han ginkikinahanglan nga P 100 M nga kalugaringon nga pangita (locally generated income). Pinaagi hini may-ada oportunidad han League of 16 nga makahimo hin mga paagi nga madugangan an ira pangita labot la han pagpahitaas han presyo han buhis kay igindidiri man ini han mga balaudnon nga naghimo ha ira nga mga ciudad, o kun di man, an makapag-andam sakob han lima ka-tuig nga bumalik han pagin municipio utro.

An ikaupat siguro, an pagbawi han LCP han ira reklamo (kun mahihimo pa) ngan magkaurosa na la an ngatanan nga maipaduso an suhestiyon nga mabag-o an pagbahin han pangita han nasud (national wealth) tikang han 60-40 national government – local government units ngadto han 50-50 basi magmamadako an pagbabarabhinan han mga barangay, municipio, ciudad ngan mga probinsiya. Upod na dinhi an pag-adjust han pagbahin han kanan mga ciudad ngan municipio depende han pagtikadamo han ciudad ngan pagtikaguti han mga municipio. Puede siguro nga an anay nakakarawat nga IRA han municipio nga nagigin ciudad in ibalhin na ngada han kanan pondo para han mga ciudad.

May-ada pa siguro iba nga mga pamaagi basi masolbar ini nga cityhood wars. An importante, nga mabaton unta an mga reklamo nga iginsasalawad. Usa pa, pananglit mahibalik an League of 16 han pagin mga municipio, diri unta hira mabayaan ha ere ha aspeto han pag-implementar han ira mga programa, proyekto ngan mga buruhaton nga nasubay na han ira nakakarawat nga IRA komo mga ciudad.

PBA09137o17s

"One Province, One City"

2008-12-18T16:22:00.001+08:00

Usa han mga solusyon nga ginkukulawan basi mahuman an “cityhood wars” amo an pagpasa hin balaudnon nga nagduduso han paghimo nga ciudad han mga kapital nga bungto han mga probinsiya nga waray pa mga ciudad.

Siguro an siyahan nga makakatagamtam hini nga pribilehiyo amo an upat han 16 nga mga bag-o nga mga ciudad nga iginprotesta han LCP, an tinatawag na yana nga League of 16. Ini nga upat amo an Borongan ha Sinirangan Samar, Tabuk ha Kalinga, Mati ha Davao Oriental ngan Cabadbaran ha Agusan del Norte.

An Catbalogan bisan kun kapital hiya in diri mahibubulig kay may-ada naman ciudad ha probinsiya han Samar, an Calbayog City. Parehas gihapon han Tandag ha Surigao del Sur kay may-ada naman nira Bislig City. An Bayugan ha Agusan del Sur naman in diri daman hibubulig kay an Prosperidad man and kapital han probinsiya.

An iba pa nga mga miembro han “League of 16” nga diri magigin ciudad ha ilarum han One Province, Once City proposal amo an Bogo, Carcar ngan Naga ha Probinsiya han Cebu (Kapital an Cebu City); Guihulngan ha Negros Oriental (Kapital an Dumaguete City); Lamitan ha Basilan (Kapital an Isabela City); El Salvador ha Misamis Oriental (Kapital an Cagayan de Oro City ngan may-ada pa iba nga ciudad, an Gingoog City); Baybay ha Leyte (Kapital an Tacloban City); ngan Batac ha Ilocos Norte (Kapital an Laoag City).

An Tayabas ha Quezon daman in diri puede tungod kay diri hiya capital. An Lucena City an kapital han probinsiya ngan usa na nga ciudad. Bisan pa kun madayon an pagbahina han Quezon ngadto hin duha nga probinsiya, an Quezon del Norte ngan Quezon del Sur, diri la gihapon hiya makakatagamtam han pribilehiyo kay pareho man hira ngan han Lucena City mahiuupod han Quezon del Norte. An Gumaca lugod may-ada higayon magciudad kay magigin kapital man unta hiya han Quezon del Sur.

Depende han hihimoon nga mga regulasyon han balaud pagtaga One Province, One City, an masunod nga mga kapital nga bungto in puede gihapon magin mga ciudad:
Bangued, Abra; Kalibo, Aklan; San Jose, Antique; Kabugao, Apayao; Baler, Aurora; Basco, Batanes; Naval, Biliran; Daet, Camarines Norte; Mambajao, Camiguin; Virac, Catanduanes; Nabunturan, Compostela Valley; San Jose, Dinagat Island; Jordan, Guimaras; Lagawe, Ifugao; Bontoc, Mountain Province; Boac, Marinduque; Catarman, Northern Samar; Bayombong, Nueva Vizcaya; Mamburao, Occidental Mindoro; Cabarroguis, Quirino; Arabel, Sarangani; Romblon, Romblon; Siquijor, Siquijor; Bongao, Tawi-tawi; and Ipil, Zamboanga Sibugay.An masunod naman in permanente la masunod han mga ginkikinahanglan han RA 9009 kun karuyag nira magin mga kiudad tungod kay bisan kun mga kapital hira han ira mga probinsiya, may-ada naman hini mga ciudad:

Isulan, Sultan Kudarat (Tacurong City); La Trinidad, Benguet (Baguio City); Pili, Camarines Sur (Iriga and Naga Cities); Imus, Cavite (Tagaytay, Trece Martires ngan Cavite Cities); Ilagan, Isabela (Cauayan and Santiago Cities); Sta. Cruz, Laguna (Calamba, San Pablo and Sta. Rosa Cities); ngan Tubod, Lanao del Norte (Iligan City).

An Shariff Aguak ha Maguindanao ngan Iba ha Zambales in puede gihapon ikonsidera nga mga kapital hin probinsiya nga waray ciudad sanglit makakatagamtam han One Province, One City tungod kay an Cotabato City ha Maguindanao in usa nga independent component city (ICC) samtang an Olongapo City ha Zambales in usa nga highly urbanized city (HUC) ngan diri hira na-iilarum han administratibo nga pamunoan han ira mga probinsiya.

- ES Reporter 11-30 to 12-06

Magpapasko na Daman

2008-12-17T10:06:00.000+08:00

Haraniay na daman an Pasko ngan an ngatanan in nagkakalilisang na daman hiton panmutang hin mga dekorasyon ngan pag-ino-ino kun uunan-on in pakapamalit hin mga pamaskohan ngan kun han paghaharampangan hiton Pasko – ngan bag-o nga tuig. An mga tikarawat hin mga sinisiring nga mga extra bonus in sigurado magkakalilipay labi na an mga empleyado han gobyerno nga magpapakakarawat hin tag P 10,000.00. Pero mas magkakalilipay ada an mga empleyado han Kamara de Representantes kay labot han P 10,000.0 makakakarawat pa hira han sinisiring nga Speaker’s bonus ngan subay han report maabot hin P 31,000.00 an ira matatagamtaman – labot la han P 10,000.00!

Kamanka-oportunado hini nga at mga kabugtoan nga natrabaho ha Kamara (Atty. ROA papamaskoha na man gadla ak, padi). Bale P 41,000.00 it ira makakarawat nga extra bonus. Kay imbes nga P 12,000.00 la an iginhahatag nga Speaker’s bonus, ginhimo ini nga P 20,000.00, dinugngan pa hin P 10,000.00 nga performance bonus, ngan P 1,000.00 nga rice alllowance. Piho ako nga medyo kuntentuhay ini hira hiton pag-abot han Pasko. It kairo hini, an mga empleyado han mga lokal nga pan-gobyernohan nga ighihimakuri makapanhatag han P 10,000.0 pa la nga kadugangan tungod han kakulang han pondo han LGU kay bangin waray makarawat. Kunta nagpapapamasko naman gadla iton aton Talahuron nga Presidente hin tikang mismo hit kanan national government pondo para naman sigurado nga an ngatanan nga mga empleyado han gobyerno in makakatagamtam daman hin pamaskohan, diri nga madepende la han savings han ahensiya.

Ambot dinhi ha Este kun ano iton mga sitwasyon han mga LGU. Ha City Government gin-iiristoryahan pa ada. Samtang namumulat kita han mga ti-arabot nga mga ipanharatag han mga mamayoran, siguro angay daman anay kita manmalandong para makag-andam para han ti-arabot nga importante nga tawo han aton kinabuhi yana nga Pasko. Hit kadamo hiton aton kinalilisangan nahingangalimot kita nga antes an Pasko may-ada pa man Adviento – an preparasyon para han pag-abot han Magtaralwas. Nahihimo na kasi nga komersiyal la iton Pasko (Sanglit bisan diri gud Cristiano nagpapasko kunohay dara hit pan-ekonomiya nga bahin han selebrasyon!)

Oktubre pa la ngani damo na an nagdedekorasyon hin kanan Pasko, sanglit nawawara an kahulugan han Adviento – an panahon han pag-andam para han pag-abot han Ginoo JesuCristo. Ngan dara nga an pagliripay dayon an gin-aandaman, nahingangalimtan an importante nga oaksyon hin panmalandong han karat-an han sala ngan han kakinahanglanon han pagbasol ngan pagbalik ngadto han pakigsarangkay han Diyos. Hinaut unta nga ha masunod nga pira pa ka adlaw in aton na tagan hin duon an pag-andam anay han aton mga kasingkasing ngan hunahuna para magin takos kita hin pagkarawat han Ginoo hiton iya pagkig-usa han katawhan pinaagi han iya katawo hin usa nga pobrehanon nga sirungan hin kahayupan.

Mahinungdanon nga pag-andam para han tidaraon nga pag-abot han Ginoo!